Me artistin shqiptar në Kanada, Hytbi Tarelli
Fuat Memelli,
Me Hytbi Tarellin, isha njohur disa vjet më parë, në një veprimtari të shqiptarëve në Toronto. Atë ditë pashë disa punime të realizuara nga ai, por nuk krijova ide të plotë për punët e tij. Para disa ditësh, isha përsëri në Toronto te djali im , Eltoni, i cili jeton aty. Gjatë atyre ditëve, i bëra një vizitë Hytbiut në studion e tij, e cila ka “zaptuar” një kat të shtëpisë. Tek viziton atë studio të ndarë në dy pjesë, njëra ku ai punon dhe tjetra ku ka ekspozuar punimet e shumta, të duket sikur je në ekspozitën e disa krijuesve. Larmi punimesh në pikturë, skulpturë si dhe në terakotë. Në atë mjedis, u mundova t’i “vjel” disa të dhëna Hytbiut, për punën e jetën e tij. Dhe mësova mjaft për këtë njeri, i cili falë pasionit dhe sakrificës, ka lënë gjurmët e tij krijuese, dje në Shqipëri e sot në Kanada.
Rruga e tij si krijues, është e gjatë dhe e mundimëshme. “Fara” e këtij pasioni, kishte “mbirë” në shpirtin e tij qysh në vogëli, në vendlindje, në Braçanj të Devollit. Ishte 5-6 vjet, kur në hambarët e drithit të familjes, vizatonte më thëngjij. Këto vizatime, ishin”pikturat” e para të Hytbiut. Në vitin 1960, familja e tij shpërngulet në Lushnjë. Disa arestime në fisin Tarelli, e detyruan të atin e tij, Aliun, të merrte këtë vendim. Në Lushnjë, Hytbiu vazhdoi shkollën 8 vjeçare dhe me ndihmën e poetit , Faslli Haliti, u aktivizua në rrethin e krijuesve. Duke i parë talentin, ai e nxiti Hytbiun të vazhdonte Liceun Artsistik në Tiranë.”Njollat” në biografi, nuk e lejuan të riun e talentuar, të vazhdonte këtë shkollë. U detyrua të ndjekë gjimnazin në Lushnjë. Krahas shkollës, pikturon dhe hedh hapat e parë në skulpturë. Merr pjesë edhe në ekspozitën e piktorëve të Lushnjës. Ëndëra për të vazhduar shkollë arti, nuk i ndahet. Në mbarim të gjimnazit, aplikon për në Institutin e Lartë të Arteve në Tiranë. Përsëri “barikada” e biografisë i del përpara. Duke parë situtën, një mësues dashamirës, i thotë të lerë ëndërën e artit e të vazhdojë për mathematkë, pasi në këtë degë nuk e ngacmojnë. Dhe ashtu bëri.Vazhdoi Institutin Pedagogjik të Shkodrës , në degën e mathematikës. Shkodra, qyteti i artit e kulturës, i krijoi mundësi Hytbiut për t’u njohur me krijues të këtij qyteti. Artsitët shkodranë si Skënder Kraja, Hashim Kruja, etj, e afruan Hytbiun në studiot e tyre , nga të cilët ai përfitoi mjaft.
Pas mbarimit të Institutit, rikthehet në Lushnjë ku punon mësues për 9 vjet në fshatin Çermë. Në këto vite ai realizon disa punime në pikturë, kryesisht peisazhe nga Myzeqeja si dhe bustin e Qazim Merhorit, i cili ishte shoqëruesi i Ismail Qemalit nëpër kënetën e Myzeqesë. Në vitin 1983, bashkë me gruan e tij Teutën, shkon për të jetuar në Shkodër, aty ku studioi dhe ku gjeti bashkëudhëtaren e jetës. Këtu punon arsimtar në fshatin Mnel. Hytbiu i kujton ato vite të vështirë, ku për të shkuar në shkollë, i duheshin 2 orë në këmbë dhe po kaq për t’u kthyer. Gjatë viteve të qëndrimit në Shkodër, bën një jetë të gjallë artistike dhe realizon disa punime në terakotë si “Ahengu shkodran” “Nusja shkodrane” ”Leonardo da Vinçi” “Porosia e fundit e Skënderbeut” ( Kjo e fundit ndodhet në Galerinë e Arteve në Lezhë.)
Pas viteve ’90, si shumë shqiptarë të tjerë, emigroi në Greqi, në fillim në Rodos e më pas në Selanik. Për të mbijetuar, bën punë nga më të ndryshmet , ndërkohë nuk i ndahet edhe pikturës. Stacioni i fundit i shtegëtimit të tij, bëhet Kanadaja. Në vitin 1997, aplikon dhe fiton. Ishte një gëzim i veçantë për atë dhe familjen, fitimi i këtij aplikimi. Edhe këtu në fillim bën punë nga më të ndryshmet, ndërsa nga viti 2000 e deri sot, i është përkushtuar tërësisht artit, duke realizuar punime në pikturë, skulpturë e terakotë. Një vend të veçantë në këto vite, zenë punimet në skulpturë. Tek viziton studion e tij, të bien në sy skulpturat për Ismail Qemalin, Nënë Terezën, Dedë Gjon Lulin, Ibrahim Rugovën e Adem Jasharin. Një basorelief i tij me figurën e Nënë Terezë, është vendosur në një shkollë në Toronto. Disa punime të tjera janë në zyrat e Qendrës së Shqiptarëve në Toronto. Ndër punimet e viteve të fundit, bëjnë pjesë edhe dy piktura, një me portretin e Inva Mulës dhe tjetri me atë të Mirush Kabashit.-Pikturën e Invës, ja dhurova kur ishte për koncert në Kanada. U prek shumë e më tha:- Ky do të jetë një nga kujtimet e mia më të bukura. Figurat kombëtare, më kanë tërhequr vazhdimisht. Realizimi i tyre, më jep një kënaqësi të veçantë, thotë ai. Krijimi më i fundit i tij, është një bust i Skënderbeut, të cilin e ka larë edhe në flori.-Ky bust më ka lodhur por e kam punuar me shumë dashuri. Kur e përjeton krijimin, e mposht lodhjen. Kam dëshirë që ai të vendoset në ndonjë mjedis shqiptar, thotë Hytbiu. Peisazhe të ndryshme nga Kanadaja, janë gjithashtu pjesë e punimeve të tij. Megjithatë, motivet shqiptare janë baza e temave që realizon ai. Për t’u “ushqyer” sa më shumë me këto motive, sa herë shkon në Shqipëri, viziton qendra historike e turistike. Kështu ai ka shkuar në Berat, Përmet, Sarandë, Butrint, Vlorë, Lushnjë, Elbasan, Korçë, Pogradec, Lezhë e Shkodër. Kosova gjithashtu ka qënë pjesë e udhëtimeve të tij, ku ka vizituar Prishtinën, Prizrenin, Gjakovën, Pejën, Grykën e Rugovës,etj. Ka vizituar edhe Malin e Zi.- Në gjithë këto udhëtime,më ka shoqëruar vëllai im , Kadri Tarelli, i cili jeton në Durrës. Duke njohur pasionin tim, ai më ka mbështëtur vazhdimisht. Para 5 vjetësh, i kërkova të më dërgojë një kostom devollit. E bleu dhe ma dërgoi. Këtë kostum e kam një gjë të shtrenjtë, pasi është i krahinës sime. Herë pas here, e vesh dhe më duket sikur jam në vendlindje, në Devoll, mes këngëtarëve e vallëtarëve të shquar devollinj, thotë Hytbiu.
Kur të shkojë prap në Shqipëri, kërkon të vizitojë zonën e Prespës si dhe viset shqiptare në Maqedoni. Kështu ai do të plotësojë gjeografinë e vizitave në trevat shqiptare, nga ku do të marrin udhë frymëzime për krijime të tjera. Duke u njohur me punët e Hytbiut, Klubi ”Don Valley Art Club” në Toronto, krijuar para 60 vjetësh, e ka bërë anëtar të tij. Rrugën e Hytbiut, po e vazhdon edhe djali i tij, Elis Tarelli, i cili ndjek studimet në një shkollë arti në degën e pikturës në Toronto.
Ja, ky është Hytbi Tarelli, e cili nisi rrugën e artit nga vizatimet me thëngjij dhe arriti te punimet në pikturë e skulpturë. Regjimi i kohës, e pengoi atë të vazhdojë shkollat e artit por ai mësoi si autodidakt, duke ja “vjedhur” profesionin piktorëve e skulptorëve shqiptarë. Kështu ai po realizon ëndërën e jetës së tij, të cilën nuk ka forcë që t’ja pengojë.
