Nga Kastriot Dervishi
Në shkurt (sipas Ramadan Çitakut) ose mars (sipas Dushan Mugoshës) 1944 një oficer gjerman ka ardhur në shtabin komunist në Panarit. Krejt i vetëm e me flamur të bardhë, gjermani ka kërkuar bisedime, duke i zënë krejt të papërgatitur ata që ndodheshin aty. Fakti që ai erdhi aq shpejt dhe saktësisht në vendin ku rrinte shtabi komunist, tregon se gjermanët kishin prej kohësh dijeni. Sipas plotësimeve të Ramadan Çitakut (përveç tij dhe Mugoshës), të pranishëm kanë qenë Miladin Popoviçi, Haxhi Lleshi, Koçi Xoxe, Liri Gega. Për të humbur gjurmët, Haxhi Lleshi është paraqitur si Spiro Moisiu dhe Çitaku si Enver Hoxha. Nga italishtja ka përkthyer Liri Gega. Po ashtu gjermani kishte kërkuar kufomën e nipit të Geringut (rrëzuar me aeroplan në zonën e Pezës), për të cilin gjermanët ishin gati ta shkëmbenin me disa robër. Këtë fakt partizanët në fakt e dëgjonin për herë të parë. Është propozuar dhe pranuar nga gjermani që të mbahej një takim midis dy komandave në fshatin Vërtop të Beratit.
Ekstrakt nga kujtimet e Dushan Mugoshës:
Në mars 1944 erdhi në shtabin e përgjithshëm një oficer madhor gjerman për bashkëbisedim. Atë e solli një grup partizanësh, të cilëve u qe ofruar me flamur të bardhë në duar dhe u kërkoi ta çonin në shtabin e përgjithshëm për një bisedë shumë të rëndësishme. Kur e pamë, menduam se ishte rob. Mirëpo menjëherë u prezantua si bashkëbisedues i dërguar nga komanda e tij dhe parashtroi kërkesën që partizanët të mos sulmonin qytetet, komunikacionet dhe garnizonet, ndërsa gjermanët, në mbarim të luftës do t’u dorëzonin pushtetin. Për këtë arsye gjaku nuk duhej derdhur kot. Përgjigja jonë qe shumë e shkurtër: ‘Të pritëm për arsye se erdhe me flamur të bardhë, ndërsa për sa i përket misionit tënd, transmetoi komandës tënde dhe Hitlerit tënd se do të qëllojmë kundër jush dhe do t’ju vrasim kudo e në çdo vend derisa këmba juaj e fëlliqur do ë vazhdojë të shkelë tokën tonë’. Me kaq biseda mbaroi dhe u caktua grupi i partizanëve që do ta shoqëronin oficerin gjerman deri në afërsi të Beratit.
Dinakëria e Ballit Kombëtar
Qarqet reaksionare, agallarët e bejlerët në bashkëpunim me pushtuesit dhe qeverinë kuislinge, organizuan në atë kohë Ballin Kombëtar. Programi i organizatës kishte në thelb “pritjen e kohës”, d.m.th., kur fashistët të humbnin luftën të dilnin e të merrnin pushtetin. Kjo organizatë reaksionare mendonte se ajo që po bënin komunistët ishte aventurë dhe luftë vëllavrasëse, se shqiptarët ishin pak dhe se do të ishin akoma më pak, nëse do të luftonin kundër pushtuesve. Për cilin pra duhej luftuar, “për Shqipërinë pa shqiptarë”. Prandaj Balli Kombëtar e drejtoi luftën kundër komunistëve se të cilët i paraqisnin se do krijonin “kazanin e përbashkët”, “gra të përbashkëta”, “do shkatërronin kisha e xhamia”, se “nuk njihnin Zotin dhe ishin anarkistë”.
Balli Kombëtar rreth vetes së tij bashkoi forcat më të errëta reaksionare, bejlerët, agallarët, tregtarët e mëdhenj, politikanët e falimentuar, bajraktarët që nuk hynë në qeverinë kuislinge. Ai shfrytëzonte në masë parullën: “ne jemi kundër pushtuesit, por atëherë kur t’i vijë koha”…
Në propagandën e tij dinake, Balli nuk linte pa përmendur as Miladinin dhe mua. Në traktin “Luftëtarë të vrarë” thuhej:
‘Klika terroriste që përbëhet nga serbët Dushan e Miladin kanë përhapur helmin e tyre dhe kanë ndezur luftën e tmerrshme vëllavrasëse, që deri tani nuk e ka parë populli shqiptar. Partia Komuniste e Dushanit dhe Miladinit ka vrarë deri tani qindra nacionalistë të ndershëm vetëm për arsye se kanë refuzuar të hynë në radhët e partisë terroriste që drejtohet nga ata’.
Mesazh i dyshimtë nga Mukja
Balli Kombëtar përdorte shpesh këto shprehje për ne: “Kazan i përbashkët”, “gra të përbashkëta”, “anarki”, dhe veçanërisht fliste për “luftën vëllavrasëse që bëjnë shqiptarët, të mashtruar nga komunistët jugosllavë, Miladin e Dushan”. Në traktin “Nga rruga e gabuar në rrugë të drejtë”, krerët e Ballit shkruanin:
‘Çdo gjë që përmendëm këtu nga ana e Partisë Komuniste, shfrytëzohet vetëm për të mashtruar masat punonjëse pasi në të vërtetë populli tashmë po e kupton se partia e drejtuar nga “Sala” (Dushani), nga Miladini dhe klika e tyre, në vend të premtimit të lirisë ka sjellë diktaturën e terrorit.., në vend të përparimit, ka sjellë shkatërrimin, në vend të lumturisë, fatkeqësinë e vuajtjet…Mos i dëgjoni gjakatarët e njerëzit e shitur që duan të shuajnë vatrat tuaja, që me fjalët e tyre plot helm duan të shfrytëzojnë forcat e rinisë për qëllimet e tyre imperialiste’.
Sipas një vendimi të mëparshëm, me propozim të shokut Tempo, gjatë kohës së një takimi me komitetin qendror të PKSH-së, duhej të ky i fundit, për qarkun e Vlorës e të Gjirokastrës, të krijonte shtabin e zonës së parë operative. Kushtet për këtë ishin pjekur. Në këtë rajon vepronin disa çeta partizane dhe secila prej tyre kryente në mënyrë të pavarur, aksione. Përveç kësaj, ardhja e luftëtarëve të rinj ishte e madhe. Ishte e domosdoshme të krijohej një organ që njësitë e reja t’i vinte nën një komandë të vetme. Shtabi u formua natën dhe të nesërmen të gjitha çetave të këtij rajoni iu dërguan udhëzimet e para me nënshkrimin e zonës së parë operative për Vlorën dhe Gjirokastrën.
