Nga Nick Malkoutzis
Fitorja e Syrizës në zgjedhjet e Greqisë në fund të janarit iu dha shpresë disave se eurozona do ta ndryshonte politikën e saj ekonomike. Por pas një muaji dhe shumë orësh të dhimbshme të një mundjeje dore diplomatike, këto shpresa janë venitur qartësisht.
Edhe sikur marrëveshja e së premtes së kaluarës mes Greqisë dhe huadhënësve të saj të miratohej dje nga ministrat e eurozonës, ajo do të vendosë fare pak gjëra, përveç faktit se katër muajt e ardhshëm do të jenë një betejë përplasjesh. Eurozona do të përpiqet ta mbajë qeverinë e Athinës nën mbikëqyrje, ndërsa koalicioni i udhëhequr nga Syriza do të mundohet të përmbushë një hapësirë fiskale në kuadër të politikave që ka premtuar.
Politikisht, shtyrja me katër muaj do të jetë një sfidë më shumë sesa një bekim për qeverinë. Kryeministri Aleksis Tsipras do të duhet të diktojë plane për të rritur pensionet e ulëta, si dhe të marrë masa të njëjta që do të preknin balancën fiskale të vendit. Disa prej fraksionit më të majtë të partisë e shohin si të vështirë për t’u realizuar një gjë të tillë. Veterani i së majtës, Manolis Glezos i ka krahasuar arritjet e deritanishme të udhëheqësit të partisë si “t’i vësh një emër tjetër mishit” dhe kërkoi ndjesë që ka kontribuar për “iluzionin” se Syriza do të ndryshojë gjithçka. Komentet e tij u hodhën poshtë në mënyrë të edukuar nga figurat kyçe të partisë, por është e qartë se ka patur një autorizim veprimi të mbështetur te kufizimi i dëmeve në marrëveshjen e brishtë.
Hapësira e veprimit për Tsiprasin do të jetë e kufizuar në javët e ardhshme. Qeveria nuk ka para, të ardhurat nga taksat nuk e arritën objektivin e tyre prej 1 miliard eurosh në janar, kufiri prej 15 miliardë eurosh i huamarrjes afatshkurtër përmes bonove të thesarit është arritur tashmë dhe Greqia ka detyrime të përgjithshme prej 4.1 miliardë eurosh, përfshi pagesat për FMN-në, të cilat duhen shlyer këtë muaj dhe muajin e ardhshëm. Vendimi i eurozonës për të rivlerësuar objektivin prej 3% të PBB-së për këtë vit jep disa shpresa lehtësimi, por asgjë konkrete.
Si për t’i shtuar problemet e Syrizës, paqëndrueshmëria politike që prej fillimit të dhjetorit ka sjellë një largim të gjerë dhe të menjëhershëm të depozitave nga bankat greke, duke i lënë ato tërësisht të varura nga fondet e emergjencës të Bankës Qendrore Europiane. Duke qenë se askush nuk mund të jetë i sigurt se si do të shkojnë gjërat muajt e ardhshëm, këto para kanë pakë gjasa që të kthehen shpejt në bankat greke. Vendimi i së premtes përfshiu gjithashtu një shenjë të paprecedentë mosbesimi duke qenë se ministrat e financave të eurozonës vendosën që të hiqnin 11 miliardë eurot e mbetura nga fondi i rikapitalizimit të bankës së Greqisë për të qenë të sigurt se qeveria nuk do t’i përdorë pa lejen e tyre.
Ministrat e financave të eurozonës që nënshkruan marrëveshjen e fundit garantuan se ata do të vazhdojnë të kenë liri të plotë veprimi ndaj Greqisë, çka mund t’i shtyjë refuzojnë zgjatjen e paktit edhe për dy muaj të tjera. Kështu që, kur pala greke do të vijë të negociojë për “kontratën” e re me huadhënësit e saj gjatë verës, duke shpresuar që të marrë më në fund premtimin disi abstrakt të lehtësimit të borxhit që ka qenë mbi tryezë që prej 2012-s, ajo nuk do të mund të negociojë nga pozita të forta. Në fakt, ka shumë mundësi që muajt e ardhshëm ta dobësojnë në mënyrë të mëtejshme klimën e besimit që është që tani tejet e brishtë.
Tsiprasi dhe ministri i Financave, Janis Varufakis janë kritikuar që kanë dërguar mesazhe të përziera, duke përmendur Gjermaninë naziste, duke parë me nostalgji drejt Rusisë dhe këmishave të saj të vjetra. Por dobësia e likuiditetit të Greqisë ishte e qartë që përpara se Syriza t’i fitonte zgjedhjet dhe u shfrytëzua në maksimum nga huadhënësit e saj. Brishtësia e vendit qëndron në faktin se ai nuk mund ta financojë veten dhe është nxjerrë jashtë tregjeve ndërkombëtare të bonove. Ndërmjet kësaj dhe mungesës së një plani të besueshëm për të dalë nga euro, qoftë edhe për ta përdorur si një mekanizëm negocimi, Tsipras dhe Varufakis janë lënë me opsione fare të pakta. Nëse ata bënë një marrëveshje qorrazi apo e siguruan atë me qëllime të qarta kjo është diçka që nuk ka shumë rëndësi hëpërhë.
Pakujdesitë diplomatike të Athinës dhe një qasje patriotike karshi negociatave ka përkuar me kokëfortësinë dhe përbuzjen e kryeqyteteve të tjera europiane. Në një mjedis të tillë, çdokush mund t’i bëjë bisht përgjegjësive të veta. Udhëheqësit grekë mund ta zëvendësojnë politikëbërjen progresive me populizmin ulëritës, ndërkohë që kundërpala europiane mund të vazhdojë të shesë mitin se grekët e kanë marrë përkrahjen europiane por nuk kanë dhënë asgjë në këmbim.
Në rast se të gjitha palët tërhiqen në këto pozicione gjatë muajve të ardhshëm, grekët të cilët kanë provuar krizën më të rëndë ekonomike që prej 1930-s si dhe shtrëngimin më të ashpër të taksave që ka parë ndonjëherë Europa Perëndimore, do të paguajnë një çmim edhe më të rëndë se ai që kanë paguar gjatë pesë viteve të fundit. Ka një përgjegjësi të madhe historike nga të gjitha palët e përfshira për të garantuar që dënimi nga njëra anë dhe ndëshkimi nga ana tjetër nuk do të jenë politika kryesore që do të udhëheqë muajt e ardhshëm.
Mbetet një dritare e vogël mundësie me të cilën Syriza mund ta ndryshojë tregimin. Një nga koncesionet më të mëdha që ajo mori në Bruksel qe që të jetë vetë autorja e programit të saj të reformave – qeverive të mëparshme thjesht sa u jepej një listë me ndryshime nga huadhënësit. Sigurisht, shtetet kredidhënëse do të vazhdojnë të trysnojnë për disa masa jopopullore.
Por Tsipras dhe Varufakis do të kenë një shans të papërsëritshëm që të tregojnë nëse janë të angazhuar vërtetë që t’u bëjnë ballë problemeve kronike të Greqisë të shkaktuara nga institucionet e saja të rrënuara, përfshi administratën publike dhe sistemin gjyqësor.
Këto ndryshime mund të sigurojnë përkrahjen e gjerë të grekëve dhe mund të ndihmojnë gjithashtu që të sheshojnë problemet që janë krijuar mes Greqisë dhe eurozonës javët e fundit.
