Nga Emanuel Bajra
Ju kujtohet premtimi i dhënë nga kryeministri i atëhershëm Thaci dhe ai i tanishëm Mustafa se do të punësojnë me mijëra të pa punë dhe se më shumë se 200 mijë vende pune do të krijohen si rezultat i politikave ekonomike që ata propozojnë. Interesante ishte që përveç faktit që ata jo veç që nuk kishin dhënë asnjë evidencë se çfarë masa ekonomike kishin në plan për të përçuar përpara por ata po ashtu e kishin konsideruar këtë punën e premtimeve hiç më shumë se retorikë elektorale që doli të jetë edhe boshe por edhe e pa fytyrë.
I njëjti sistem “elektrifikimi” elektoral u dha edhe nga Partia Socialiste nën mantrën e Rilindjes. Si duket vëllezërit politik e biologjik (rasti ka dashur nga të dy anët e kufirit të jenë ngjizur edhe në biologjinë politike) duke mashtruar jo veç elektoratin e tyre por edhe veten e tyre se ata do të jenë në gjendje të bëjnë edhe mrekullira në vend të pragmatizmit social, ekonomik a politik.
Kaluan më shumë se tri vite që nga “mishmashi” elektoral dhe jo shumë (edhe siç është pritur) nuk u arrit. Në Kosovë qeveria e vendit prodhon numra të punësimit në mijëra por vende pune që nuk krijohen direkt nga qeveria e vendit, është pikërisht sektori I vogël privat që merr përsipër krijimin e këtyre vendeve të punës, po ashtu edhe sektorët e ndërmarrësisë dhe bizneseve që udhëhiqen nga inflacioni I tepruar I importeve në vend.
Por nëse shikon me kujdes qeveria Mustafa hidhet në zjarr kur vjen puna nëse gazetarët fillojnë të dyshojnë se qeveria nuk po punon në manifestin e deklaruar për politika agresive të punësimit. Ata duan të jenë përçues të një politike “të re” që zanafillën e besimit e ka primatin e një partie të ekonomisë dhe sigurimit të prosperitetit kombëtarë.
Pa marr parasysh se presionet politike brenda koalicionit dëftojnë që marrëdhëniet në mes të partnerëve nuk garantojnë që politikat ekonomike të drejtuara nga LDK do të vazhdojnë dhe të bartin frytet e sajë në një kohë të shpejtë. LDK-ja është e bindur se ajo do t’i shpëtojë kthetrave të PDK-së dhe se do ta bëj të mundur riposedimin e primatit ekonomik duke krijuar kështu një bazë të fortë të kompetencës dhe perceptimit pozitiv në popull.
Kemi dy çështje në mesin e kësaj vorbulle misterioze që quhet punësim. E para është se punësimi nuk është veç një fenomen që duhet adresuar me anë të kreativitetit financiar. Punësimi është një akumulim i pritjeve infinite të masës/publikut që qeveria të marre masa në përmirësimin e kushteve të jetesës dhe sigurimin e mirëqenies. Duhet të shtojmë këtu në mes tjerash edhe presionet e hapjes së madhe sociale ku mediat dhe platformat e avancuara teknologjike i bëjnë të mundur një të varfëri të një vendi të personifikojë tragjedinë e sajë/tijë personale me qeverisjen.
Por po ashtu platformat sociale i mundësojnë po të njëjtit kategori sociale që ta perceptojë situatën e tyre ekonomike-sociale si mundësi për ta ndryshuar atë për të mirë por me një kusht shumë të kushtueshëm – braktisjen e vendit.
E dyta, problemin e punësimit e kanë shumë të vështirë ta adresojnë edhe vendet e zhvilluara ekonomikisht. Për shembull mund të flas për Britaninë e Madhe. Që nga viti 2010 (kohë kur edhe u morën vendime të vështira në adresimin e deficitit buxhetorë dhe borxheve) qeveria Cameron ka shpenzuar gjithë energjitë e sajë në përmirësimin e infrastrukturës ligjore dhe politike që agjenda e punësimit të jetë e para dhe më e rëndësishmja.
Osborne arriti që brenda 4-vjetësh hapjen e më shumë se 1.5 milion vendeve të punës duke i mundësuar punëdhënësit reduktim taksor, reduktimin e mirëqenies sociale (ndihmave), ri-kategorizimin e sistemit taksor me anë të heqjes nga obligimet taksore për ata që fitojnë më pak se £11.000 në vit.
Kombinimi i ri-strukturimit taksor së bashku me krijimin e kushteve të favorshme për punësuesit të punësojnë pa kushte të forta duke krijuar kështu një trend të fuqishëm të fleks-punës e skemave të tilla. Por qeveria Britanike ka shpenzuar të njëjtën energji në krijimin e vendeve të punës kualitative, pra kërkohet nga punëdhësit një standart i caktuar i funksionimit të dinjitetshëm të kushteve të punës dhe se i/e punësuari të jenë të kënaqur me ofertë dhe kushtet.
Pra shanset e Kosovës për ta adresuar problemin e punësimit duhet të jetë angazhimi më i tepërt gati ideologjik nga e djathtës politike në vend duke u orientuar në politikat për reduktim taksash, reduktim të mirëqenies sociale, mbështetje të klasës së mesme si edhe adresimi i problemeve me qeverisjen lokale duke i bërë të mundur autoriteteve lokale e regjionale një decentralizim më të madh.
Duhet të jemi në gjendje të bëjmë dallimin e qartë në mes të asaj se çfarë populli është sinqerisht i interesuar të dijë e të dojë dhe qasjes që qeveritë e njëpasnjëshme marrin në drejtim të adresimit të problemeve ekonomike në vend.
Tashmë ka kaluar koha kur qeveria duhet të jetë ne gjendje që të përgjigjet për çdo të metë ekonomike a sociale me masa politike ose ato ad-hok. Pra në të ardhmen e afërt rroli i qeverive do të jetë i përcaktuar mbi bazat e një sistemi automatik të preventimit të problemeve e jo domosdoshmërisht adresimit te tyre.
Në Kosovë raportohet se kohëve të fundit është rritur trendi i refuzimit të vendeve të punës nga përfituesit e ndihmave sociale . Arsyeja ? paga e vogël ‘më mirë në ndihma me pak pare por pa mund’ lloj i mentalitetit të importuar nga perëndimi. Mund të vëmë bast se qeveritë e të dy vendeve nuk e kanë as idenë a gatishmërinë se si t’i adresojnë problemet e kësaj natyre. Ata gjenden të pa përgatitur në rrethanat e reja të politikave të punësimit, sepse organikisht këto qeveri janë të predispozuara të krijojnë politika që i adresojnë problemet ekonomike e sociale të të vendit të bazuara në interesa të ngushta të shigjetimit të caktuar të rajonit, entitetit mbështetës politik dhe ideologjisë.
Njerëzit nuk duan veç një vend pune, dosido e çfarëdo, mbi të gjitha politika e identitetit dhe zhvillimet teknologjike u mundëson njerëzve përputhje të dëshirave të tyre me pritjet, krijimin e perceptimit se edhe ata që janë në kushte të rënda do të mund, një ditë , të ndryshojnë jetërat e tyre për të mirë përderisa elitave dhe pushtet-mbajtësve epoka e re po ua numëron ‘sahatin’. Mirë se vini në tokën e njeriut të lirë.
