Nga Besi BEKTESHI
Në datën 8 tetor të vitit 1912, Mali i Zi i shpall luftë Turqisë dhe këtë e bën jo vetëm nga lëkundjet e saj në tërheqje të territoreve dhe shpërthimet e luftës në Ballkan, por me qëllimin kryesor të marrjes së Shkodrës. Por data 10 tetor është momenti që Mali i Zi i mobilizuar me një ushtri të përbërë më shumë me forca gjysëm milicie dhe gjysëm ushtri e mobilizuar me etjen e Shkodrës, fillon vrasjet në territorin shqiptar, që nga Tuzi dhe deri në periferi të qytetit, duke qëlluar dhe me artilerinë e avancuar dhe të furnizuar si nga Serbët, Rusët dhe sjellë dhe më vonë nga grekët. Ishin vullnetarët e tyre dhe divizioni famëkeq vrastar Zeta, që donin me çdo kusht të merrnin Shkodrën dhe kishin qëllim mbylljen e rrethimit edhe pse në fillim pa serbët në jug të qytetit të madh. Shkodra përreth kishte rreth 24.000 ushtarë të Malit të Zi dhe pastaj erdhën edhe 15.000 serbë për të mbyllur rrethimin. Sollën dhe topat 155 mm dhe gjuanin për të masakruar qytetin e madh të trevave shqiptare. Tashmë, bota dhe fuqitë e mëdha po futeshin në hall. Qyteti i mbrojtur nga turqit, që ishin nga ana e tyre pushtues për vete, tani kishte rrezik nga një pushtues akoma më i lig për nga kërcënimi. Shkodra u gati trefishua. Ishte rreth 30.000 banorë në atë kohë, kaloi si me pjesmarrjen e 12.000 turqve të garnizonit mbrojtës dhe afërisht 40.000 fshatarëve të ardhur nga periferitë e qytetit, në një moment kolapsi njerzor. Lufta mbrojtëse vazhdonte, bombardimi po ashtu, vdekjet nga lufta dhe bombardimi u pasuan dhe nga uria dhe kolapsi njerzor. Një rrethim si ky, nuk kishte ndodhur kurrë në trevat shqiptare. Një shtet po sulmonte një qytet, por kishte edhe ndihmën e një ushtrie të një shteti tjetër? Ky moment, ishte më i vështiri në të gjithë historinë e luftrave të popullit shqiptar. Janina ishte dorëzuar krejt lehtë dhe askush nuk po bënte zë, biles as historiografia si e viteve ’30-të dhe e komunizmit, nuk e përmend për ndonjë gjë të madhe. Por Shkodra rezistonte dhe Austro-Hungaria, po bëhej gati të fuste botën në luftë për qytetin jo thjesht të dashur të tyre, por sepse tani, edhe bota po kuptonte se ambicjet e Malit të Zi ishin sëbashku me Serbinë për të dalë në Durrës dhe ato të Rusisë, që me anën e këtyre dy shteteve sllave, të dilte në Adriatik. Tashmë Shkodra, shtronte emergjencën e një shteti të ri në krijim, populli të cakuar në këtë shtet dhe interesave të fuqive të mëdha. Si përfundim me 22 mars 1913-të u mor vëndimi se Mali i Zi nuk do të marrë Shkodrën, se në këmbim të saj do të jepej Gjakova dhe disa fise të mëdha të Kosovës, por dhe Dibra e madhe, se do të bëhej një hartë pothuaj 28.000 km katrorë që janë sot. Malit të Zi, ju lejua të pushtonte virtualisht (ato bërtitën realisht) kalanë Rozafa dhe me 14 maj 1913 ushtritë e ndërkombëtarit apo Internacionalit, ose e para fuqi paqeruajtëse në Europë, nxorën jashtë trupat malazeze që plaçkitën pazarin dhe e dogjën atë. Këtë e tregova vetëm për të futur në gjendje, sepse shkrimet e mia për këtë temë janë shumë. Por pse them se nuk respektohet si duhet rrethimi i Shkodrës në vitin 1913?! E para, historiografia si komuniste dhe ajo medemek jo komuniste, është marrë shumë më tepër me tradhëtitë e Essad Pashait dhe “dorëzimin e Shkodrës” se sa me rezistencën heroike të qytetit!? Kjo historiografi, ka bërë më tepër fletë dhe modele tregimtare për Hasan Rizain dhe vrasjen e tij, se sa për 183 ditë të një rrethimi që përcaktoi fatin e 28.000 km katror të Shqipërisë. Historiografia më tepër është marrë me kulisa dhe tradhëtinë e fuqive të mëdha, se sa me modelin e vërtetë të bisedimeve të rëndësishme, që vërtetë ju ranë në qafë territoreve shqiptarëve, por në fund të fundit, krijoi 28.000 km katrorë që sot ne kemi. Normalisht edhe pse në disavantazhin tonë, ishin ato vendime dhe veprime ushtarake që krijuan këtë shtet tonin, sepse askush nuk njihte as qeverinë, as territorin e cunguar të qeverisë së Ismail Qemalit, të formuar në 28 nëntor deri 4 dhjetor 1912. Po të binte Shkodra, sot Shqipëria nuk do të mund të ekzistonte dhe tashmë analet e historisë botërore e kanë të shkruar dhe këtë e pranojnë jo vetëm njerëzit e politikës së madhe të gjashtë fuqive të mëdha si Britania, Franca, Austro-Hungaria, Gjermania, Italia dhe Rusia, por dhe shtypi i kohës kudo në kryeqytetet e mëdha. Historia jonë është marrë me arrivizmat e Essad Pashait, edhe pse ai bëri një luftë të madhe me datat 7-9 shkurt, se sa me qëndresën e trupave shqiptare dhe turke, por në rreshtim, gjithmonë ato shqiptare përpara turqve?! Dakord?!
Pra duhej të vriteshin shqiptarët dhe pastaj turqit dhe heroizmi i redifëve ishte madhështor. Biles edhe i madhi Fishta ka vargje të larta për qëndresën e pashoqe në një rrethim të jashtëzakonshëm, ku luftonin mbi 55.000 njerëz nën armë rreth e përqark qytetit heroik. E pa imagjinueshme edhe për sot. Të lexosh Imanuel, apo dhe ditarin e etnëve jezuit, por dhe dokumenta të shumtë konsullorë të Austrisë dhe britanikëve, ka momente të jashtëzakonshëm historie dhe po ashtu këto momente shtrihen edhe në Londër në konferencë të paqes dhe kudo ku bisedohej për Shkodrën. Vetëm në tre ditët e shkurtit në Tarabosh, Bërdicë dhe Shtoj, kanë vdekur afërisht 4000 njerëz dhe shumë familjarë të knjaz Nikollës, por historia është marrë me tradhëtitë tona dhe vrasjet po ashtu, dhe jo me luftën dhe heroizmin. Historiografia jonë, pa mëshirë ka fyer aty ku nuk duhet dhe “Internacionalin”, duke e quajtur pushtim ardhjen e tyre, kur në fakt realisht i dha fund dy pushtimeve, atij turk dhe po ashtu atij malazez!? Po, biles formoi dhe Bashkinë e parë moderne në Shqipëri, që është ajo e Shkodrës e formuar nga Internacionali. Askush nuk është kujdesur të bëjë një moment historik dokumentar madhështor, filmi, drame, poeme, tabloje të madhe, skulpture të merituar, përmendore në qendër të qytetit dhe një momenti të tanishëm studimor paqësor midis nesh dhe Mali të Zi… askush!? Po, mund të them se ka studiues të shumtë që kanë bërë të tyren, ka edhe përpjekje të Muzeut Historik të Shkodrës dhe njerëzve të apasionuar, por jo vërtetësisht raport të mirë historik me këtë rrethim. Për Tiranën komuniste dikur më interes kishte data 25 prill se data 14 maj dhe data 22 mars ishte një datë sharje fyerje, kur në fakt, edhe pse në mungesë të takove shqiptare dhe një sakrifice sublime patriotike edhe pse keq, mbeti një territor shqiptar. Po pra, se po të humbte Shkodra, sigurisht nuk do të ishte më, ose do të ishte një pëllëmbë e vogël toke Shqipëria?! Po asht edhe në librat e historisë, ky rrethim trajtohet shumë pak, me një sy “tradhëtie” dhe jo rezistence dhe lufte politike dhe diplomatike në fokus të një bote me sy nga Shkodra. Nuk i vihet theksi gjakut të derdhur në luftë të një qyteti kundër një shteti dhe dy ushtrive bashkë?! Jo, as masakrave të jashtëzakonshme të popullsisë shqiptare, nga sidomos serbët dhe divizioni Zeta përreth Shkodrës. E ky është turp, është një turp i madh historik i cili është retro psikologjike dhe padyshim nacional-komuniste!? Nju Jork Times si dhe shumë testata botërore në Europë, kanë bërë hapjen e gazetave me Shkodrën.
Ato fuqi të mëdha që dikur lanë territore plotësisht shqiptare jashtë me 22 mars dhe pastaj qershor, korrik dhe gusht në Bukuresht, ato fuqi, pothuaj tashmë dhe me SHBA-të, bënë të mundur territorin dhe shtetin e Kosovës. Me vonesë, por me ndërhyrje ushtarake sërish, forca paqe dhe firmat e tyre në tavolinë? Apo nuk është e vërtetë? Si me Shkodrën!? As Shkodra nuk e ka nderuar si duhet “Rrethimin e Shkodrës” dhe normalisht është qyteti i madh i Shqipërisë në histori rrethimesh. Shkodra ju qëndroi romakëve, bizantit, turqve me dy rrethime të mëdha dhe ra e fundit, Karamahmuti Bushatliu në kohën e tij i rrethuar nga 40.000 osmanllinj rezistoi dhe padyshim dhe rrethimi i 183 ditësh në 1913. Është qyteti i madh i Shqipërisë, që në fund të fundit, i nxjerr pushtuesit jashtë. Kjo është histori dhe jo historitë e tradhëtisë dhe armiqve, për të harruar qëndresën tonë dhe heroizmin e qytetarëve dhe ushtarëve në Shkodër, por dhe famën e madhe kudo në botë të Shkodrës. Ky i deritanishmi nuk është respekt, do Zoti iluminohen dhe e respektojnë këtë periudhë historike më të madhen e disa shekujve bashkë, dhe absolutisht luftën që vendosi me firma ndërkombëtare territorin shqiptar. Po, absolutisht! Dhe kush nuk do ta pranojë, tregon se ka demencë të qartë historike, duke mos thënë një fjalë tjetër më të rëndë.
