Esmeralda Sadikaj
Thoma Simaku është kompozitori shqiptar, i cili karrierën e tij artistike e nisi në Shqipëri për ta vijuar më tej në botë anë e mbanë. Para se të vinte në Britaninë e Madhe, kishte mbaruar studimet për kompozicion në Institutin e Lartë të Arteve (sot, Akademia e Arteve) në Tiranë dhe ishte vlerësuar me dy çmime kombëtare me veprat që kishte kompozuar si student; gjithashtu kishte dhe disa muzikë filmash, ku si film të pare veçon ‘Duaje emrin tënd’, që ishte shfaqur edhe në një festival ballkanik në Greqi. Në vitin 1991 merr vizën për të ardhur në Britani. Ishte i ftuari i shtëpisë botuese ‘Emerson Edition’, e cila sapo kishte botuar pjesën ‘Nokturn për klarinetë dhe piano’.
Fillimi, edhe për kompozitorin Simaku nuk ishte i lehtë. Kishte problem me gjuhën angleze, të cilën u detyrua ta mësonte në mënyrë autodidakte. Dhe pas kësaj vijoi studimet në Universitetin e York-ut. ‘Në Angli, unë mora statusin e artistit, por për këtë mu desh të prisja disa vjet dhe gjatë kësaj kohe kur shqyrtohej kërkesa ime nuk mund të lëvizja nga Anglia. Pikërisht në atë kohë më vdiq babai. Cilido që nuk merr pjesë në varrimin e babait të vet e ka një arsye të fortë – arsyeja ime ishte që unë nuk e dija që babai kishte vdekur. Nëna i kishte porositur të gjithë që të mos më tregonin, sepse ajo nuk donte që t’i ndërprisja studimet; nëse do të kisha ikur nga Anglia në kohën që kërkesa ime ishte në shqyrtim e sipër nuk mund të kthehesha përsëri!’, na tregon Thomai, si një ndër sakrificat më të mëdha që ka bërë në jetën e tij.
Jeta është e ndërtuar mbi sakrifica, disa janë të mëdha e disa të vogla. Kompozitori shqiptar na tregon sesi mund të ndërtohet një familje e edukuar dhe me baza të forta. Për këtë ka dhënë kontribut të pazëvendësueshëm edhe e shoqja, Lindita. Ajo me zellin e mësueses dhe dashurinë e nënës i ka dhënë mësim piano të dy vajzave, Albës dhe Jonës, që kur ishin fare të vogla. Ato u rritën me muzikë, por profesioni i tyre është larg muzikës. Alba ka studiuar anglisht dhe frëngjisht, ndërsa Jona po studion gjuhën angleze. Alba sapo ka përfunduar master në ‘University College London’ .
Punimi i saj i diplomës është mbi romanin ‘Shkaba’ të Ismail Kadaresë. Ajo krahason tre versionet: në shqip, frengjisht dhe anglisht. Thomai është krenar për arritjet e vajzave të tij dhe krah kulturës angleze nuk lë mënjanë t’i edukojë ato edhe me kulturën shqiptare. ‘Mendoj që kuptimi dhe interpretimi i vlerave më të mira shqiptare fillojnë me gjuhën tonë të bukur shqipe. Nga ana tjetër, ne kemi zgjedhur të jetojmë në këtë vend, dhe mendoj që integrimi në shoqërinë angleze është po aq i rëndësishëm sa dhe ruajtja e indentitetit tone,’ shprehet Thomai.
Po bën rreth 15 vite që jeton në Britaninë e Madhe. Është njohës i muzikës botërore dhe ekspert në fushën e tij. Evropa, sipas tij është ‘shtëpia’ jonë e madhe. Do të dëshironte që të bëhej promovimi i kulturës sonë kombëtare në institutet kulturore në disa qendra të Europës.
Një institucion i tillë do t’i bashkonte më tepër si artistët ashtu dhe komunitetet shqiptare. ‘Mendoj se çdo ‘qindarkë’ që shteti shqiptar mund investojë tani për kulturën kombëtare, antike dhe moderne, do të sillte të ardhura të majme për Shqipërinë Evropiane në një të ardhme jo të largët!
Historia e muzikës na ka mësuar një gjë të ‘thjeshtë’, që rruga e suksesit ka qenë gjithmonë e vështire; aq më tepër në këto kohë të ‘acarta’, kur konkurrenca është tepër e ashpër. Ka shumë kompozitorë, si nga Lindja ashtu dhe nga Perëndimi, por besimi që kam patur dhe bindja që kam në fuqinë shprehëse të muzikës mbeten për mua ‘çelësi i artë’ në rrugën që kam zgjedhur. Siç thoshte Konica, ‘muzika nuk është qejf, por është një fe!’’ thekson Simaku.
Nga veprat që ka kompozuar këtu në Angli, veçon pjesën ‘Fluturimi i Shqiponjës’, e cila lindi nga proverba e lashtë shqiptare ‘Shqiponja fluturon në qiell, por folenë e ndërton në tokë’. Kjo vepër është luajtur disa herë nga instrumentistë të nivelit ndërkombëtar, si në Angli, Amerikë, Itali dhe kohët e fundit edhe në Kinë.
Gjithashtu, vepra më e fundit, premiera botërore e së cilës u dha më 26 nëntor 2014 (në të njëjtën ditë kur ‘Fluturimi i Shqiponjës’ e u ekzekutua në Pekin) në koncertin Notes on Albania, në Londër. Kjo vepër, e ekzekutuar nga violinisti i famshëm anglez Peter Sheppard Skaerved, është frymëzuar pikërisht nga tingujt e çiftelisë. Vihet re qartë, se kompozitori kulturën dhe traditat shqiptare, përpiqet t’i tejçojë e përcjellë anë e mbanë botës nëpërmjet artit të tij. Ja se çfarë është për Thoma Simakun, Shqipëria:
“Atdheu është emër i përveçshëm, dhe si i tillë nuk zëvendësohet me asgjë tjetër! Është vendi ku u linda dhe u rrita, ku mësova të flas dhe të këndoj, janë deti dhe lumenjtë, këngët dhe vallet, përrallat dhe proverbat, isoja dhe çiftelia – dhe kjo listë mund të shkonte gjatë! Por të gjitha këto, veç e veç, apo së bashku, kanë zënë vendin e tyre në ndërgjegjen time krijuese, dhe janë ‘përkthyer’ në rezonanca të veçanta muzikore. Si kompozitor,‘mesazhi’ më i përshtatshëm që mund të jepja për shqiptarët nëpër botë, do të ishte me nota muzikore, dhe dëshira ime këtu është që t’i përshëndes lexuesit pikërisht me këngën ‘Moj e Bukura Moré’, të cilën e kam punuar më shumë dëshirë dhe emocion.”
