Edhe pse tryezat për sistemin e drejtësisë janë zhvilluar jo pak herë në historinë 23-vjeçare të demokracisë shqiptare, takimi i djeshëm i krerëve të shtetit dhe klasës politike shqiptare erdhi në momentin kur ndarja mes palëve duket shumë e thellë. Nën kushtet e bojkoti të Kuvendit si edhe kundërshtive të shumta mes mazhorancës dhe opozitës për një sërë vendimesh e ligjesh të ndërmarra nga shumica, Presidenti i Republikës bëri të mundur uljen bashkë në një tryezë të Kryeministrit Rama dhe kreut të opozitës, Basha. Por edhe pse në dukje ky shënoi një hap përpara për reformën e sistemit, gjë për të cilin të dyja palët bien dakord, përmbajtja e mesazheve të kreut të qeverisë dhe kryetarit të PD-së treguan se shumica dhe pakica gjenden mjaft larg mundësisë së konsensusit mes tyre. Në kohën kur Rama foli për një kancer të drejtësisë, duke mos shmangur akuzat ndaj prokurorëve dhe gjyqtarëve si edhe duke nënvizuar se mazhoranca nuk do të gjejë asnjë alibi për moskryerjen e reformës rrënjësore, kryedemokrati Basha theksoi rëndësinë e ndjekjes së një modeli evropian si edhe domosdoshmërinë e qëndrimit larg të qeverisë nga sistemi i pavarur gjyqësor.
“Përballja”
Pas mbërritjes së Presidentit të vendit, i cili ishte edhe iniciatori i tryezës, në hotel “Tirana International” u shfaq kreu i qeverisë, i cili iu përgjigj 30 minuta para kohe ftesës së Nishanit, duke i dhënë mundësi vetes edhe për të shijuar një kafe para tryezës. Fill pas tij mbërritën edhe kreu i opozitës, Lulzim Basha, si edhe Kryetari i Kuvendit, Ilir Meta, të cilët nuk ngurruan t’i rezervonin një përshëndetje formale njëri-tjetrit, gjë kjo që nuk ndodhi mes tij dhe Kryeministrit. Lideri i opozitës dhe kreu i qeverisë shmangën shikim sy më sy dhe nuk shtrënguan as duart pas mbërritjes në tryezën e rrumbullakët, edhe pse ishin vendosur mjaft pranë në tryezën e rrumbullakët duke u ndarë mes tyre vetëm nga kreu i shtetit dhe Kryeparlamentari. Largësia mes tyre u vu re menjëherë kur Rama dhe Basha u kryqëzuan pa u përshëndetur në takimet pas mbërritjes në tryezë, ku kreu i PD-së takoi kreun e shtetit e ndërsa Kryeministri aleatin kryesor bashkëqeverisës Ilir Meta. Përpos kësaj, ndarja e thellë në qëndrime vihej re qartë edhe në fjalimet përkatës në tryezë, ku si kryedemokrati ashtu edhe kreu i ekzekutivit nuk ngurruan të replikonin mes tyre, edhe pse jo duke u parë në sy. Në hyrje të fjalës së tij, Rama shmangu përfshirjen e kreut të PD-së, ndryshe nga ky i fundit që nuk ngurroi ta përmendte Kryeministrin. Ndërkaq, nga ana e kreut të opozitës, i cili më parë ka kërkuar një përballje me kreun e qeverisë, nuk munguan akuzat e drejtpërdrejta për ato që ai i cilësoi si tentativat e qeverisë për kapjen e sistemit të drejtësisë. Nga ana e tij, Kryeministri nuk e “përtypi” mirë fjalën e kundërshtarit politik, ku ndërkohë në diskutim ripohoi akuzat ndaj KLD-së si edhe nënvizoi se shumica ka përgjegjësinë për të përmbyllur reformën në drejtësi.
Tryeza
Tryeza e djeshme zhvilloi punimet për thuajse 8 orë, ku organizimi i saj ishte menduar përmes paneleve të ndryshme të përbërë nga specialistë të fushës nga vendi e bota. Fillimisht, në panelin e parë ishin të pranishëm kreu i shtetit, Nishani, Kryeministri Rama, Kryeparlamentari Meta, kreu i PD-së Basha, ministri i Drejtësisë Nasip Naço, drejtori për Zgjerimin për Shqipërinë, Bosnje-Hercegovinën dhe Serbinë Jean-Eric Paquet, kreu i prezencës së OSBE-së Florian Raunig si edhe zv.ambasadoeri amerikan Henry V. Jardine. Më pas, në tryezën kryesore, ku përballë saj ishin vendosur ekspertë të ndryshëm, krerë të institucioneve kryesore, kryetarë të partive politike dhe deputetë të Kuvendit u ngjitën me radhë tre panele me nga një moderator për secilin. Në panelin e parë të moderuar nga ish-ministri i Drejtësisë Enkelejd Alibeaj u fol lidhur me adresimin e boshllëqeve në funksionimin, integritetin dhe përgjegjshmërinë e gjyqësorit, ku në diskutim morën fjalën Kryetar i Gjykatës së Lartë Xhezair Zaganjori, prokuror i Përgjithshëm Adriatik Llalla dhe drejtuesi i Seksionit Politik, Ekonomik dhe Informacionit të BE-së Clive Rumbold. Ndërkaq, në panelin e dytë të moderuar nga konstitucionalisti Gent Ibrahimi u fokusua tek parimet e forcimit të pavarësisë, efikasitetit dhe profesionalizmit të gjyqësorit. Në këtë diskutim morën fjalën deputetët Armando Subashi dhe Eduard Halimi si edhe dy ekspertë të fushës së drejtësisë. Pjesa e fundit e diskutimit ishte fokusuar tek procesi, për të siguruar një reformë gjyqësore cilësore, gjithëpërfshirëse dhe të qëndrueshme. Ky diskutim u moderua nga drejtori për zgjerimin në KE Paquet dhe në të mbajtën fjalime deputetët Fatmir Xhafaj dhe Oerd Bylykbashi si edhe ekspertë të OPDAT e OSBE për gjyqësorin. Në përfundim të punimeve rreth orës 18:00 të pasdites së djeshme, Nishani theksoi rëndësinë e tryezës, ku edhe bëri të ditur se pas dy javësh ministri i Drejtësisë do të mbledhë një takim tjetër me format gjithëpërfshirës për të përcaktuar më pas udhërrëfyesin për reformën në drejtësi.
Kryeministri: Do t’u nxijmë jetën gjykatësve e prokurorëve që e kanë kthyer profesionin në biznes
Kreu i PD-së: Modeli evropian kërkon një autostradë evropiane të vendimmarrjes, jo shteg dhish nën pishtarin e çobanit që i prin kopesë
Mazhoranca dhe opozita shprehen parimisht dakord për ndërhyrjen e domosdoshme në sistemin e drejtësisë, por shprehin pikëpamje të kundërta për formën dhe mënyrën se si duhet kryer kjo reformë. Të gjendur dje përballë në tryezën e thirrur nga Presidenti i vendit për këtë çështje, Kryeministri Rama dhe kreu i opozitës Lulzim Basha, kanë paraqitur pikëvështrimet kryesore të palëve lidhur me këtë reformë. Nga ana e tij, kreu i qeverisë ka deklaruar se sistemi i drejtësisë është një problem kombëtar, me të cilin nuk mund të pretendohet të bëhesh pjesë e familjes evropiane. Sipas Ramës, 90% e shqiptarëve besojnë se drejtësia nuk funksionon, andaj është emergjente të përmbyset ky grafik dhe të kthehet besimi te shqiptarët. Më tej, duke bërë të ditur se qeveria ka propozimet e saj për t’i adresuar problemet e sistemit në 360 gradë, Kryeministri theksoi se reforma në drejtësi është një temë ku politika duhet të krijojë kushtet ku të gjithë të shprehen dhe të dëshmojnë, duke vlerësuar ekspertizën ndërkombëtare. Ndërkaq, sipas Ramës, shumica e votuar nuk ka alibi dhe nuk do të kërkojë të tillë për të ndryshuar sistemin e drejtësisë. Duke replikuar indirekt me opozitën, Kryeministri tha se palët politike nuk mund t’i tregojnë njëri-tjetrit ligjet dhe të bëhen gjykatësit e gjykatësve të korruptuar dhe anëtarëve të korruptuar të KLD-së. “Ne nuk kemi alibi dhe nuk do kërkojmë alibi dhe pa më të voglin dyshim u detyrohemi atyre që na kanë votuar për një Shqipëri të drejtë dhe pa dyshim u detyrohemi gjeneratave të këtij vendi se në Shqipëri ka një korporatë që shet dhe blen drejtësinë, korporata e prokurorëve dhe gjykatësve të korruptuar”, – tha ai, duke nënvizuar nga ana tjetër se qytetarët e thjeshtë shqiptarë nuk mund të jenë të pranishëm në takime të tilla apo të kenë akses nëpërmjet celularit tek asnjë lloj gjykate dhe tek asnjë lloj gjykatësi. “Nuk kanë shans të marrin të drejtën e pronës së tyre pa dhënë lekë, nuk kanë shans të marrin drejtësi për djalin e tyre të vrarë, apo vajzën e tyre të përdhunuar, por, përkundrazi, rivriten dhe ripërdhunohen në dyert e gjykatave. Ashtu sikundër vriten dhe përdhunohen nga kriminelë të lëshuar nga gjykatësit me para, për herë të dytë e për herë të tretë, njerëz të cilëve ne mund, duhet dhe do t’ua kursejmë jetën, duke ua nxirë jetën gjykatësve dhe prokurorëve që e kanë kthyer profesionin e tyre në një biznes, që është biznesi më i ulët që bëhet sot, në Shqipëri”, – theksoi Rama.
Basha
Ndërkohë, kreu i Partisë Demokratike në fjalën e tij në tryezë theksoi se opozita mbështet një model evropian për reformimin e drejtësisë, duke i bërë thirrje nga ana tjetër qeverisë që të heqë dorë nga ky sistem i pavarur. “Ne mbështesim një vizion, modelin evropian për drejtësinë. Një reformë që bazohet në dy shtylla, reformimin e sistemit për të luftuar korrupsionin që duhet të bëhet nga vetë sistemi dhe jo qeveria. E thënë troç, qeveria duhet të mbajë duart larg nga gjyqësori. Kapja politike e gjyqësorit është burimi më i keq i deformimit të gjyqësorit dhe korrupsionit në drejtësi. Së dyti, konsolidimin e pavarësisë së gjyqësorit nga politika dhe pushteti ekzekutiv, përmes forcimit të organeve vetëqeverisëse dhe rritjes së rolit të tyre në përgjegjshmërinë, transparencën dhe llogaridhënien e gjyqësorit para ligjit, Kushtetutës, qytetarëve dhe askujt tjetër”, – pohoi ai. Më tej, kreu i PD-së tha se modeli evropian i reformës në drejtësi kërkon një proces transparent, gjithëpërfshirës, ekspertizë evropiane dhe konsensus. “Populizimi nuk është zgjidhje, reforma kërkon vizion dhe platformë. Kjo shumicë ka kaluar vitin dhe deri tani nuk ka prezantuar asnjë vizion, asnjë platformë. Duhet një proces transparent, gjithëpërfshirës, ekspertizë evropiane dhe me konsensus. Dhe mbi të gjitha transparencë. Modeli evropian kërkon një autostradë evropiane të vendimmarrjes, jo korsi emergjence në mes të natës, aq më pak shteg dhish nën pishtarin e çobanit që i prin kopesë. Të mos ndodhë ajo që nuk ka ndodhur në 23 vite, ku ekspertëve evropianë iu fshehën draftet e paketës verore. Të gjitha propozimet duhet të përgatiten para qytetarëve dhe partnerëve. Procesi kërkon gjithëpërfshirje, jo vetëm të aktorëve politikë. E përmendi Presidenti, Kryetari i Kuvendit, duket se edhe kreu i ekzekutivit ka reflektuar në këtë çështje, ndaj nuk po zgjatem”, – deklaroi Basha.
