Edhe pas njoftimit fals të parë për arritjen e konsensusit, por edhe pas atij të vërtetit që përkoi me miratimin me konsensus të paketës së ndryshimeve kushtetuese, njohur gjerësisht si reforma në drejtësi, komentet e analistëve, mediave dhe vetë politikanëve nuk kanë munguar.
Është e natyrshme, për vetë rëndësinë që paraqet kjo reformë dhe është po ashtu e pritshme për vetë efektet që solli miratimi i kësaj reforme që analiza dhe opinione të tilla do të duhet të vijojnë edhe ca.
Në këtë kontekst, do të duhet të analizohet edhe “sjellja” e liderëve politikë dhe disa aktorëve/faktorëve të brendshëm dhe ndërkombëtarë të cilët ndikuan jo pak “procesin” dhe rezultatin e arritur.
Së pari, ende asnjë prej organizmave të sistemit gjyqësor dhe atij të drejtësisë nuk e ka përshëndetur rezultatin e arritur. Kjo mund të ketë disa shpjegime të cilat me gjasë nuk duhen kërkuar gjëkundi tjetër, as spekuluar me to, por duhen analizuar tek “sjellja” e kësaj trupe përgjatë të gjithë procesit për hartimin e kësaj reforme. Si pjesa më e anatemuar, trupës gjyqësore nuk iu dha vendi që i takonte në këtë proces, madje as nuk u bë përçapje të merrej dhe vlerësohej mendimi profesionist i tyre. U lanë në cep, u goditën me cinizëm me lloj-lloj epitetesh dhe vendin e tyre e zunë “ekspertët e pavarur”, rezultatet e punës të të cilëve sot janë më të qarta se kurrë. Nëse do të mund ta perifrazonim me një fjali të thjeshtë përfshirjen e tyre përgjatë hartimit të kësaj reforme, më e duhura do të ishte” M’ka çu baba me la gojën”. Tanimë, mbetet të shohim nëse “baba” do t’i vlerësojë me të njëjtin kut të gjithë bijtë e tij, apo lufta e klasave përsëri do të shfaqë kokë…
Së dyti, shprehja “ujku qimen e ndërron, por zakonin s’e harron” edhe njëherë rezultoi e saktë, për një pjesë të lidershipit politik shqiptar. Rama mund të ketë fituar, mund edhe të ketë humbur, kjo varet nga këndvështrimi me të cilin e sheh individualisht çdokush. Por, përsa i përket sjelljes së tij të lidhur me këtë reformë, Rama as nuk fitoi dhe as nuk humbi. Si gjithmonë, rezultoi të ishte i njëjti që kemi parë gjithmonë në momente kyçe për zhvillimet e vendit. I tillë dhe këtë herë, njeriu i presionit që bën çdo gjë për të arritur qëllimet e tij, gjuhën e tij e mbushi dhe e mbarsi me lloj-lloj epitetesh ku nuk kurseu askënd që i dilte përballë. Mendja e tij vuri në punë çdo makinacion të mundshëm, ballazi dhe shumë herë fshehurazi, ndaj kundërshtarëve dhe aleatëve të tij. Si gjithmonë, edhe këtë herë, makthi dhe frika e kaplyen dhe si në çdo proces tjetër të rëndësishëm u detyrua të hiqte dorë nga shumëçka synonte të arrinte. Por, këtë herë, qartazi humbi disa miq dhe aleatë, me shumë gjasa përfundimisht…
Ilir Meta fitoi me sjelljen e tij. Atë e plagosën, dhe plagët do të vijojnë të rrjedhin gjak edhe për disa kohë, por padyshim nuk e eleminuan dot. Brenda rrjedhës së lumit të furishëm që po merrte përpara gjithçka që i dilte përpara, diti të gjejë përroin e vet, për të mos devijuar rrjedhën, por për të evituar “humbjen e jetëve të pafajshme”, ai me mjeshtëri solli kontributin e tij të rëndësishëm në rezultatin e arritur, përmes formulës së magjishme dhe të efektshme të konsensusit. Filozofia e barcoletës së famshme “po me tre herë a bëhesh ashtu….?” ndoshta do ta mundojë jo pak mendërisht dhe shpirtërisht dhe rrjedhimisht ndikojë jo pak në sjelljen e mëtejshme të tij, aq më tepër që dhe neni për LGBT në fund u hoq…
Për Lulzim Bashën hapet një sipar i ri, ajo e konfirmimit të një lideri që me aftësinë e tij negociuese diti të sjellë bukën në shtëpinë e tij, kur shumë armiq dhe kundërshtarë i ishin vënë pas. Bashës, pas këtij momenti, nuk do t’i vërë më në pah kush aftësinë e tij të negocimit, ajo tashmë është e ngulitur fort edhe tek kundërshtarët e tij më të egër. Do të duhet t’i njohin kontributin e mirënjohjes dhe dedikimit ndaj familjes që e promovoi si pakush tjetër dhe që arriti t’i japë dinjitetin e cënuar, sidomos në këto tre vitet e fundit. Ngrehina e kësaj shtëpie sot ka më shumë dritë dhe më pak pluhur. Dhe brenda familjes, për çdo fëmijë, shembull mbetet prindi. “Bëmë baba të të ngjaj” është shprehja që çdokush prej nesh e mëson që i vogël, por jo të gjithë e ndjekim në jetë.
Mjerane ishte tentativa që jo pak u lakua në portalet qeveritare, dje, kur negociohej deri në minutat e fundit, kur si jo pak herë aludohej për ndikimin e Berishës në vendim-marrje. Ama, një ditë më parë, kur u lajmërua për arritjen e konsensusit askush nuk u kujtua ta lidhte “ndikimin” që Berisha kishte tek Basha për arritjen e këtij suksesi.
Sali Berisha mbetet i njëjti, i jashtëzakonshëm në parashikim, i paepur në qëndrim dhe krejt i zakonshëm në gëzimin e fitores. Është shkruar shumë për të dhe do vijojë të shkruhet padyshim.
Edhe kur hesht flet. Kur flet ngre stuhi. Edhe Benit që ecën vetë, i merret goja kur në sfond i del Sali Berisha…
Së fundi, por jo për nga rëndësia, sjellja dhe ndikimi i ambasadorëve dhe faktorit ndërkombëtar ishte ekzemplare. Nuk ka ndodhur më parë, nuk e dimë nëse do të ndodhë më me precedentin e krijuar, por padyshim që faktori ndërkombëtar u ripozicionua fort në zhvillimet e brendshme të Shqipërisë. Ishte në dremitje, i përhumbur dhe shpesh jo reagues ndaj shumë ngjarjeve me ndikim të brendshëm dhe rajonal… Për këdo që nuk ka qënë pjesë apo dëshmitar i negociatave është e padobishme të nxjerrë konkluzione mbi sjelljen e tyre, por, ama, për ndikimin në rezultatin e arritur mund të thuhet shumë. E rëndësishme mbetet sjellja që do të përcaktojë dhe rolin e tyre, të pranuar dhe nga ata vetë, si vëzhgues dhe monitorues me akses të plotë në informacion për shumë aspekte dhe fusha të tjera ku vendi lëngon.
Së fundmi, kush fitoi? Procesi padyshim!
Por, kujdes, sistemi i drejtësisë ndjehet i vetmuar. Nuk duhet lënë i tillë, aq më tepër që e pret sfida e zbatimit të reformës. Ishalla ndodh shpejt se ndryshe rrezikojmë të kemi pas pak kohësh një sistem në depresion…
