Teuta Nunaj
Shqipëria, përmes kryeministrit të saj, gjatë vizitës zyrtare në Serbi, u shfaq potencialisht si një forcë ekzistente dhe me një rol udhëheqës në rajon, që synon integrimin në BE! Kjo ishte pikërisht gjëja, që nuk u pranua në Beograd! Serbia ende nuk e pranon Shqipërinë si partnere të barabartë. Por koha e vasalitetit ka vdekur. Ndaj, sa më parë, që Serbia të pranojë rolin e ri të Shqipërisë në rajon, aq më shpejt raportet politike mes dy shteteve do të normalizohen. Edi Rama në Beograd dhe më tej në Preshevë, shkoi si Kryeministër i Shqipërisë dhe gjithçka e thënë, e bërë dhe e prezantuar prej tij, ka vetëm një formë dhe paraqitje, atë të drejtuesit të Qeverisë së Shqipërisë, që përfaqëson vendin e tij: Shqipërinë. Çdo ngjyresë tjetër, nuk i përket çështjes dhe faktit.
Në raportin e marrëdhënieve ndërkombëtare të Shqipërisë me vendet e Ballkanit Perëndimor, kryeministri ofroi një qasje të re në Beograd, gjë e cila edhe pse duhet të jetë normalitet në qëndrimet e një shteti, mbart vlerë për faktin e një reciprociteti në marrëdhëniet dypalëshe me Serbinë. Në këto vite tranzicioni, ka patur artikulime, duke bërë këtu diferencën me kërkesën e shprehur përmes deklaratës për mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve në trojet e tyre autoktone, përtej kufirit zyrtar të Shqipërisë. Është folur më parë dhe për pavarësinë e Kosovës, por nuk ka patur një deklaratë të tillë, sa të drejtpërdrejtë dhe po aq diplomatike, sa të qartë dhe po aq të pastër, që të shprehte solemnisht dhe pa ndjenja inferioriteti, një qëndrim të pastër të qeverisë shqiptare.
Më parë, kishim një politikë të jashtme me përkulje, ku deklaratat luhateshin sipas qëndrimeve personale të deklaruesit, apo sesi do të mendonte pala tjetër për to, gjë e cila ndikonte drejtpërdrejtë tek artikulimi i fjalës, duke ruajtur një model “moderues” dhe inferioriteti, pa u bërë një zë i fuqishëm, i kthjellët dhe i duhur. Ky ishte ndryshimi mes artikulimeve të mëparshme të të gjitha niveleve dhe deklaratës së kryeministrit në Beograd. Ai foli bindshëm dhe i sigurt, duke shpalosur një qëndrim të prerë dhe të qartë të qeverisë, jo të tkurrur, por krenar; jo individ, por përfaqësues; jo të kompleksuar, por realist; jo me flatra, por me këmbë në tokë; jo si kryetar partie, por si kryetar i Këshillit të Ministrave. Ndaj, elementët e populizmit ishin fashitur dhe respekti për vendin mbizotëronte. Shqipëria u përfaqësua e denjë, si partnere dhe si shtet, që proklamoi një model të ri dhe njëkohësisht një rol të ri në politikën ballkanike.
Ndërkohë që disa dekada më parë, ishin të tjerët ata që merrnin masa dhe vendosnin për Shqipërinë; më pas, në monizëm, ne vendosëm për vete por jashtë botës; në tranzicion, kishim ulje-ngritje me përulje dhe pa një drejtim. Ndërsa sot, pas të gjithë kësaj trashëgimie, një erë e re po fryn. Një prezantim kokëlartë dhe ballëhapur për të përfaqësuar vendin, pa pasur nevojë të shkohet lart, përulshëm. Shqiptarët janë krenarë për historinë e tyre, që asnjëherë nuk kanë sulmuar kënd. Ata gjithnjë janë përpjekur dhe kanë kërkuar të jetojnë në paqe në trojet e tyre dhe pa cenuar njeri. Aktualisht, shteti shqiptar, përmes politikës së fqinjësisë së mirë, bashkëpunimit të ndërsjellë dhe ruajtjes së stabilitetit në rajon, duke patur për synim qendror integrimin e vendit në familjen evropiane dhe më tej, të të gjithë Ballkanin Perëndimor, e ka bërë politikën shqiptare më ndikuese dhe më dinjitoze.
Ky ndikim, që është normal dhe pa asnjë ekzagjerim, nuk po pranohet ende nga Serbia, dhe kjo sepse ajo vijon të jetë me mentalitetin hegjemon të një shekulli më parë, kur i shihte shqiptarët nga lart dhe sot, e ka të vështirë që t’i shohë shqiptarët përballë, si partnerë dhe bashkëpunëtorë. Por zëri i Shqipërisë, po del tashmë i plotë, bashkëveprues me fqinjët dhe mbrojtës i qëndrueshmërisë në rajon dhe pa asnjë synim sundimi apo kolonizimi për kombet e tjera. Ky model i ri politik i shfaqur në Beograd, e prezantoi Shqipërinë si të barabartë mes të barabartëve. Përpos aftësive dhe cilësive individuale, qëndrimit të çmueshëm dhe dinjitoz të kryeministrit të Shqipërisë, vizitën e avantazhuan edhe faktet se Shqipëria tashmë është një vend anëtar i NATO-s dhe me perspektivë për t’u anëtarësuar në BE, proces të cilin po e ndjek edhe Serbia dhe është në të njëjtën shkallë me Shqipërinë.
Por ndërkohë që Shqipëria ecën e sigurt dhe e vendosur drejt BE-së, Serbia, vepron ende e dyzuar mes Lindjes ruse dhe Perëndimit evropian. Njëkohësisht, ekonomikisht Shqipëria nuk ka një varësi direkte nga Serbia, as politikisht apo edhe në procesin integrues, elementë të cilët kanë një ndikim në raportet mes shteteve dhe në rastin konkret, rritin mundësinë e prezantimit të duhur të drejtuesve të shtetit në raport me homologët e tyre. Pra, në totalin e të gjithë marrëdhënies me Serbinë, njëra anë është gjendja e Shqipërisë në raport me angazhimet euro-atlantike dhe në anën tjetër përfaqësimi i shtetarëve. Në takimet në Serbi, të dyja këto anë ishin në unison drejt pozitives. Qeveritë e derisotme shqiptare kanë bërë pak për shqiptarët e Preshevës dhe ende janë mbrapa në kryerjen e detyrës, që ua detyron Kushtetuta, pasi problemet e shqiptarëve të Luginës janë të mëdha: shpërnguljet nga vatrat e tyre, mungesa e investimeve, problemet me arsimin, etj. Përkrahja dhe ndihma konkrete dhe e drejtpërdrejtë ende lë për të dëshiruar.
Të kërkuarit e të drejtave shqiptare është minimumi, sidomos kur u janë mohuar sistematikisht. Përgjatë tranzicionit, ka pasur raste kur kancelaritë fqinje kanë kërkuar me nota proteste mbrojtjen e të drejtave të minoriteteve, kur qoftë dhe një person është “cenuar” personalisht, atëherë si të mos kërkohen të drejtat e një popullsie të tërë shqiptare të Luginës së Preshevës, që është autoktonë në trevat e saj, që për t’u arsimuar duhet të largohet nga trojet; që për të siguruar të ardhurat për jetesë, prapë duhet të largohet nga trojet; që për të ndërtuar shtëpi, pret nga bijtë e saj, qe jetojnë e punojnë jashtë trojeve?! Ndaj rruga e mirë e nisur në këtë nëntor në Beograd, është vetëm fillimi, por që ajo të marrë vlerën e vërtetë, duhet të vazhdohet seriozisht dhe për këtë duhet të ndërmerren angazhime të matura, konkrete dhe të përgjegjshme.
