Daut Dauti
Në fund të gushtit të vitit 1994 IRA shpalli armpushim në luftën e saj të armatosur që kishte për qëllim përzënien e pushtetit britanik nga Irlanda Veriore. Armpushimi u shpallë pas 25 viteve të një fushate të ashpër të sulmeve me bomba që kishte rezultuar me më shumë se 3000 njerëz të vdekur. Qeveria britanike e mirëpriti këtë akt dhe si reagim të parë e hoqi embargon për informim që ua kishte vënë anëtarëve të Sinn Fein-it, krahut politik të IRA. Deri në këtë kohë televizionet dhe radiot britanike e kishin të ndaluar të emitonin zërin e aktivistëve të Sinn Fein-it.
Armpushimi ishte arsyeja për të shkruar për këtë temë dhe unë vendosa ta intervistoja Jerry Adams-in ose Martin Mcguinness-in. Nga zyra e Sinn Fein-it, në telefon më thanë se këtë mund ta bëja kur të doja por nuk dëshironin të më caktonin datë dhe kohë. E pyeta Petritin, një fotograf profesionist, nëse dëshironte të më shoqëronte për këtë punë. Ai u pajtua dhe me vete morëm edhe dy shokë tjerë, Maliqin dhe Tushin. Nga Londra udhëtuam me kerrin e Petritit që ishte një Ford Granada ngjyrë qershie.
Kur mbërrim në Belfast, shkova në Falls Road ku ishte selia e Sinn Fein-it në një ndërtesë quditërisht të vjetër dhe të pa mirëmbajtur. Kur ju tregova pse kisha ardhur, dy gra më morrën në pyetje duke shprehur shumë dyshime në stilin e policeve të ashpra. Përshtypja ime ishte se ato nuk kishin ide as çka është e as ku gjendet Kosova. Dikur e morën vesh pse isha aty por më thanë që nuk kisha mundësi ta shihja Gerry Adams-in pasi që ai kishte shkuar diku jashtë shtetit e as Martin Mcguinness-in i cili gjendej i zënë me një aktivitet që zhvillohej në Derry siq e quajnë katolikët republikanë Londonderry-in. Ju thashë që do të prisja deri nesër ose pasnesër nëse ktheheshin.
Ndërkohë ne e shfrytëzuam momentin për të vizituar Belfastin. U habita pse më parë nuk kisha dëgjuar që qyteti është i ndarë me një mur të madh që ndante katolikët me protestantët. Jo vetëm muri, por e tërë jeta ishte e ndarë në dy pjesë paralele. Afër murit qëndronin dy grupe të taksistëve: njëri për në pjesën katolike e tjetri për atë protestante. Dmth. nuk përziheshin as taksistët e as udhëtarët. Gjithçka ishte e ndarë , përfshirë edhe pabat dhe dyqanet. Në fakt ndarja në atë kohë në mes katolikëve dhe protestantëve ishte më e madhe se ajo në mes serbëve dhe shqiptarëve në Kosovë. E pamë hotelin Europa, i cili pa dyshim e mbante epitetin e hotelit më të bombarduar në botë pasi që ishte sulmuar së paku 36 herë me bomba të ndryshme.
Pasi që shkonim disa herë në ditë te zyrat e Sin Feinn-it, ne kishim përshtypjen që dikush na përcillte. Mendonim që kerri dikujt i kishte rënë në sy. Në ditën e dytë në Sinn Fein më thanë se unë mund ta intervistoja Tom Hartley-in, i cili ishte njeriu i tretë në kierarkinë e Sinn Fein-it. Ai ishte sekretari i përgjitshëm i krahut politik të IRA-s dhe përgjegjës për shtyp. Pas disa viteve Hartley u zgjodh edhe kryetar i qytetit të Belfastit. Kjo ishte diçka nën nivelin e qëllimit tim por , megjithatë ishte më mirë se të kthehesha me duar të zbrazta. Intervista u botua dhe unë isha i kënaqur që me siguri isha i pari që në mediat shqipe po shkruaja nga vendi i ngjarjes dhe po e përçoja idenë e IRA-së dhe gjasat për arritjen e paqës në Irlandën Veriore. Për mua kjo ishte një lloj historie.
Në fakt, histori shënoi kerri i Petritit. Pas dy viteve, në prill të 1996, Petriti vendosi ta shiste kerrin dhe e nxorri lajmërimin në ‘Loot’ në gazetën e atëhershme që shërbente për shitblerje dhe e caktoi çmimin 1200 funta. Menjëherë ishte lajmëruar një i interesuar. Kishte ardhë me një qese me 1000 funta, të gjitha nga 20 banknota, dhe ia kishte lëshuar Petritit në dorë. ‘Kaq mund të ofroj dhe nëse je i interesuar, merri paret dhe ma jep kerrin’ – i thotë ky njeriu i cili anglishten e fliste me theks të rëndë të një irlandezi. Petriti, duke e pa që kerri po vjetërohej, e pranon ofertën por për qudi irlandezi nuk e nënshkruan kontratën e shitblerjes duke u arsyetuar se është analfabet.
Pas tri javësh, derisa në Angli po zhvillohej kampionati evropian i futbollit, me 15 qershor në Manchester eksplodon një bombë e vendosur në kamion me 1500 kg eksploziv. Bomba qe vendosur nga ‘Provisional IRA’ që ishte një krah i IRA, i cili nuk pajtohej me armpushimin e as me marrëveshjen për paqë që kishte filluar të inicohej. Ky ka qenë sulmi terrorist më i madhi që IRA ka bërë ndonjë herë në trollin britanik. Një bombë e madhësisë së tillë nuk ka eksploduar në Britani të Madhe që nga sulmet e Gjermanisë fashiste gjatë Luftës së Dytë Botërore. Bomba e lajmëruar eksplodoi pasi që ekipi i specialistëve britanik nuk pati mundësi ta neutralizonte.
Pas disa ditësh në derën e banesës së Petritit trokasin dy agjentë të shërbimit sekret britanik. ‘Ku e ki kerrin?’ – ka qenë pyetja e parë për Petritin. Pas shumë pyetjeve tjera Petriti insiston që agjentët të tregojnë se ku qëndronte shkaku i ‘vizitës’ dhe kësaj ‘interviste’. Pas disa pyetjeve tjera, agjentët i tregojnë Petritit se kerri i tij, Ford Granada ngjyrë qershie, është përdorur në bombardimin e Manchesterit.
Kerri, i cili kishte një lloj ‘eksperience’ irlandeze, ishte përdorur si përcjellje e kamionit bombë dhe poashtu edhe për evakuimin e ‘shoferëve’ të cilët e kishin ‘parkuar’ kamionin para qendrës tregtare. Terroristët kishin ikur me kerrin e Petritit të cilin pastaj e kishin braktisur në Preston, një qytet afër Manchesterit. Agjentët pyesin nëse Petriti i kishte ende paratë apo qesen e najlonit nga ku mund të merreshin shenjat e gishtave. Kishte kaluar gati një muaj nga ngjarja dhe qesja ishte hudhur kurse paratë ishin dërguar në bankë.
Asnjë shenjë nuk kishte mbetur pos kerrit të cilit, para braktisjes, i ishin fshirë të gjitha kontaktet me duar. Deri sot, pas 20 viteve, askush nuk ka asnjë informatë tjetër për këtë bombardim që shkaktoi aq shumë dëme të cilat llogariten në 200 veta të plagosur kurse dëmi material ishte mbi 700 milionë funta.
Ka mbijetuar kerri i Petritit i cili ende mund të jetë diku në polici për të shërbyer një ditë në gjygj si provë materiale kundër kryesve të këtij krimi.
