Të enjten zhvilloi punimet sesioni i katërt i “Javës Albanologjike”, ku temë e ditës ishte “Folklori shqiptar te autorët e huaj”, kurse seancën e drejtuan Agron Xhagolli, Leontina Gega-Musa dhe Zeqirja Neziri.
Pas fjalës hyrëse të Leontina Gega-Musës, Myzafere Mustafa mbajti referatin “Kontributi i Pedersenit në botimin e përrallës shqiptare”, kurse Agron Xhagolli mbajti referatin “Agnia Desnickaja për eposin e kreshnikëve”. Ndër të tjera, Xhagolli referoi edhe se si, për shumë studiues të huaj, eposi i kreshnikëve tek shqiptarët është huazuar prej fqinjëve sllavë, “kurse, Agnia Desnickaja mbajti një qëndrim krejtësisht profesional, me qasje shkencore dhe objektive përgjatë studimit të eposit të kreshnikëve tek shqiptarët,” tha ndër të tjera Xhagolli.
“Por, Desnickaja u mor edhe me variantin e Bosnjës dhe Krajinës të eposit të kreshnikëve, duke e krahasuar atë me variantin që gjendet tek viset e Shqipërisë Veriore. Ajo ishte një studiuese serioze dhe vizionare e fushës së saj të studimeve dhe pati një qëndrim kritik ndaj ndarjes prerazi të prejardhjes së ciklit të eposit të kreshnikëve, kurse definimi i prejardhjes së këtij eposi, ajo besonte se duhet të vijë si rezultat i hulumtimeve speciale dhe shkencore në terren”, tha ndër të tjera Xhagolli, duke shtuar po ashtu se Desnickaja parashikoi zgjerimin e informacionit dhe bazën e praktikimit në terren të eposit të kreshnikëve, “dhe këtë e vërtetoi koha, pasi që sot mund të themi se këngët e kreshnikëve mund të gjenden të praktikuara në të gjitha trevat shqiptare, nga jugu në veri.”
Në referatin e radhës, “Vlerësimi i studiuesve tanë për kontributin e M. Lambertzit në fushën e epikologjisë shqiptare”, Zymer Neziri filloi diskutimin, duke përmendur studiuesin e shquar të Albanologjisë, profesor Anton Çettën, për të cilin tha se e ka çmuar lart rolin e Lambertzit në fushën e studimeve albanologjike.
“Lambertzi në vitin 1906 takoi në Athinë disa barinj shqiptarë dhe aty u lidh pazgjidhshmërisht e gjer në vdekje – më 1963 – me gjuhën e tyre, me gjuhën shqipe dhe kësisoj, e tërë jeta e tij ishte studim për shqiptarët,” tha në vijim Neziri, duke përmendur po ashtu disa kontribute të tjera të Lambertzit, madje edhe në fushën e unifikimit letrar të gjuhës shqipe, ku, siç thotë Neziri, “Lambertzi merrte shembullin e Grudës dhe Jugut shqiptar dhe thoshte se këto dy skaje dallojnë më pak në gjuhë sesa, p.sh., Italia e Mesme dhe ajo Jugore”.
Për fund, Neziri tha se puna gjysmëshekullore e Lambertzit ka marrë tashmë vlerësimin e lartë të studiuesve shqiptarë, sepse Lambertzi ka qenë një njeri i meritave të jashtëzakonshme, jo vetëm në lëminë e epikologjisë shqiptare, por përgjithësisht në Albanologji.
Në vijim, Hamit Xhaferi mbajti referatin “Interesimi i Johann Georg von Hahn për folklorin shqiptar”, me ç’rast e vlerësoi Hahnin si një prej themeluesve të shkencës albanologjike dhe si një nga studiuesit e parë të folklorit shqiptar. “Hahni u njoh me shqiptarët që në vitin 1847, në kohën kur ishte konsull i Austrisë në Greqi. Tutje, ai ia përkushtoi jetën studimeve albanologjike, ku spikat vepra e tij monumentale “Studime shqiptare”, por ia vlen të përmenden edhe veprat e tjera të tij mbi shqiptarët, “Udhëtime në viset e Drinit dhe Vardarit”, ku mblodhi një lëndë të çmueshme folklorike apo edhe “Udhëtim nga Beogradi në Selanik”, ku studioi veshjen e këngët e shqiptarëve dhe i vuri në pah si një lëndë të çmuar të folklorit shqiptar”, tha ndër të tjera Xhaferi, duke cekur në vijim faktet që Hahni nxori asokohe në shesh, si p.sh. faktin që 1/3 e Greqisë ishullore banohej me arbëreshë, gjë që më pas qe vërtetuar edhe nga shumë historianë.
Në fund, Xhaferi shtoi po ashtu se “shquhen posaçërisht studimet e Hahnit për arvanitasit dhe ia vlen të përmenden tri udhëtimet e tij në Shqipëri, ku studioi folklorin shqiptar, posaçërisht bëri krahasimin mes orëve, zanave e shtojzovalleve shqiptare dhe nimfave greke”.
Pas Hamit Xhaferit, referoi Irena Gjoni me temën “Krahina e bregdetit të Jonit (Himarës) në këndvështrimin e François Pouqueville dhe Edward Lear”, duke nisur me përmendjen e gjurmimeve në Himarë që nga antikiteti, e madje qëkur kjo krahinë përmendej nga Homeri. Në vijim, Gjoni tha se periudha mes shekujve XVI-XIX paraqet kohën e intensifikimit të shumë vizitave ekspeditive të të huajve në bregdetin jonian të Shqipërisë.
“Edward Lear, Lord Byron, François Pouqueville, misionarët e krishterë të “Propaganda Fide” dhe shumë të tjerë vizituan këto anë. Shumë udhëtarë vinin e ndaleshin në Himarë e rrethinë në kërkim të rrënjëve antike, që nga rekrutuesit e mbretit të Napolit e gjer tek misionarët e krishterë që vinin me misione nga eprorët e tyre ekleziastik,” tha në vijim Gjoni, duke cekur më pas se si Pouqueville i referohej Homerit në vështrimet mbi Himarën dhe se mundohej që t’i gjente në Himarë vendet e “Iliadës” së famshme. Njëjtë, sipas saj, edhe Lear rendej të gjente skena homerike në Himarë. Për më tepër, Lear, një artist me nam nga Anglia, sipas Gjonit, kishte përmendur majën e Çikës që e kishte përshkruar për pamjen madhështore të saj dhe tregonte se si himariotët i kishin treguar se në vendin e tyre ishin rrënjët arkeologjike të 62 kishave antike. Nga fundi i referatit të saj, Gjoni përmendi edhe fshatin e Palasës që në antikë hyri në histori si vendi ku Cezari zbarkoi nga Brindizi për të luftuar me Pompeun.
Mimoza Shqefni mbajti referatin “Edith Durham dhe Toka e së shkuarës së gjallë”, ku tha se Durham arriti ta vizatonte botën shqiptare dhe mentalitetin e popullit tonë. “Ajo studionte drahmat e fundit të paganizmit në Evropë, të fshehura në malet e thella të Shqipërisë. Ndonëse s’ishte etnologe e shkolluar, ajo u bë studiuese e shquar etnologjike e shqiptarëve”, tha ndër të tjera Shqefni.
Sesioni i të enjtes vazhdoi me referatet e studiuesve të tjerë të paraparë me program, kurse sot mbahet edhe sesioni i pestë dhe përmbyllës i “Javës së Albanologjisë”, me temë “Etnologjia dhe Gjinia”, ku diskutojnë 21 studiues, si Armanda Hysa, Nita Luci, Linda Gusia, etj.
