Nga Blendi Lami*
Referendumi në Katalonjë pati jehonë të madhe ndërkombëtare. Njerëzit u penguan të ushtrojnë të drejtën e votës, sepse Gjykata Kushtetuese kishte marrë vendim për moszhvillimin e referendumit. Kjo tregon paranojën e madhe që po afrohet në Europën historikisht të fragmentarizuar, paaftësinë e shteteve kryesore perëndimore për të krijuar kohezion të brendshëm, por edhe problemet që ka Bashkimi Europian në administrimin e anëtarëve të saj.
Këto elemente të mbartura nga e kaluara dhe të krijuara në ditët e sotme mbeten, gjithsesi, të pamjaftueshme për të ndryshuar kufijtë e Spanjës. Do të krijohej një precedent i rrezikshëm që do të minonte jo vetëm Spanjën, por edhe gjithë projektin europian. Pra, gjeopolitikisht, Spanja nuk do ta lejojë shpërbërjen; përndryshe, do të ishte dështim historik jo vetëm spanjoll, por edhe europian. Për më tepër, do të ringjallte ndasitë e vjetra që do të krijonin efekt domino në një Europë, në dukje të miradministruar. Shkurt, pas Brexitit, miratimi i votës së katalanasve do të dëmtonte projektin europian.
Klasat politike janë tepër të papërgatitura për rezultatet e referendumeve. Kështu ndodhi edhe në Britaninë e Madhe. Në mënyrë krejt paradoksale, në Skoci u votua pro qëndrimit në Britaninë e Madhe, dhe më pas në zgjedhjet e përgjithshme, skocezët shfaqën nacionalizëm të theksuar, duke votuar për Partinë Nacionaliste Skoceze. Ndërkohë, pak kohë më pas, në të famshmin Brexit, skocezët votuan për qëndrimin në BE, ndërsa anglezët me një marzh të vogël votuan për të dalë nga Unioni.
Duhet theksuar fakti se në vitin 2014, BE “kërcënoi” Skocinë, në rast të daljes nga Britania. Në atë kohë, BE theksoi se Skocia do të vihej në radhë me vendet e Ballkanit, për një hyrje të mundshme në BE. Në rast të një referendumi të dytë, që do të sjellë pavarësinë e Skocisë, sipas të ashtuquajturës Doktrina Barroso, një shtet duhet të aplikojë nga e para për anëtarësim në BE. Në këto kushte, në unison me politikën e madhe europiane, dozave “kërcënuese” i shtohen ato të sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Stoltenberg, i cili ka deklaruar se anëtarësia e Skocisë në aleancën ushtarake nuk do të bëhet automatikisht. Të njëjtat kushte parandaluese u aplikuan edhe për Katalonjën.
Përpjekja për votim në Katalonjë vjen në një kohë kur qeveria britanike dhe Bashkimi Europian akoma nuk kanë gjetur gjuhën e përbashkët për divorc, një krizë që e ka çuar BE-në jo vetëm drejt zvogëlimit, por edhe dobësimit. Në këto kushte, projekti europian nuk do ta toleronte shkëputjen e Katalonjës. Së pari, BE druhet se, nëse Katalonja fiton pavarësinë, lëvizje të tjera separatiste do të lulëzojnë në Europë, duke ditur se shumë shtete europiane janë bashkime me etni të ndryshme. Së dyti, Bashkimi Europian do të humbte konsistencën, në një kohë kur është kundër referendumeve të kësaj natyre, si brenda Europës, ashtu edhe jashtë saj, si p.sh. qëndrimi ndaj referendumit të kurdëve në Irak. Së treti, BE është kundër lëvizjeve separatiste, të cilat konsiderohen si minuese të shteteve sovrane.
Duke qartësuar qëndrimin e vet, më 2 tetor, një ditë pas referendumit në Katalonjë, Komisioni Europian (KE) doli me një deklaratë që shkon në harmoni me perspektivën e qeverisë spanjolle dhe buron nga parimet e ndërtimit të Unionit. Në këtë deklaratë theksohet se referendumi konsiderohet i paligjshëm, sipas kushtetutës së Spanjës, dhe se qëndrimi ligjor i KE-së është se “edhe sikur referendumi të organizohej në përputhje me kushtetutën, kjo do të thoshte se ky territor do të mbetej jashtë Bashkimit Europian”. KE nënvizon gjithashtu se në këtë kohë nevojitet unitet dhe stabilitet për Europën, jo ndarje dhe fragmentarizim. Pra, BE i jep të drejtë vetes, por edhe mbështetje të plotë qeverisë spanjolle në sjelljen e saj përkundrejt referendumit.
Nga ana gjeopolitike, Antonio Tajani, president i Parlamentit Europian, ka deklaruar prej kohësh në lidhje me lëvizjen katalanase: “Ata që veprojë kundër kushtetutës spanjolle, veprojnë gjithashtu kundër rendit europian”. Ndërkohë, lëvizja katalanase, ngjashëm me atë skoceze, është pro-europiane. Pra, nuk ka rëndësi programi i partive apo lëvizjeve që drejtojnë këto lëvizje, por përparësi merr mbarëvajtja e Unionit.
Divorci i ngadaltë me Britaninë, retorika anti-europiane e Trumpit, shfaqja e partive ekstremiste në Europë apo ndërhyrja e Rusisë kudo ku krijohet destabilitet (për shembull, pavarësia e Katalonjës është në harmoni me strategjinë gjeopolitike të Rusisë) rrezikojnë seriozisht Bashkimin Europian.
Një ndarje e Katalonjës nga Spanja do të dëmtonte seriozisht progresin europian dhe do t’u shërbente interesave të atyre që janë të prirë për destabilizimin apo dobësimin e Europës, gjë që nuk e dëshiron as vetë Katalonja. Tani, situata është destabilizuar – një tjetër indikacion për dobësinë jo vetëm të Spanjës, por edhe të Europës.
*Pedagog, UET
