Nga Rudolf Marku
Debati për historinë dhe historiografinë duket se ka për të vazhduar për një kohë të gjatë ndër shqiptarët, të cilët ende vazhdojnë të jetojnë në një shoqëri të harresës së certifikuar…Në fakt, ne shqiptarët vetëm se jemi paksa më të vonuar nga popujt e tjerë europianë, sepse shekulli i njëzetë do mbahet mend si shekulli i kontrollit absolut mbi kujtesën. Regjimeve totalitare iu ka ardhur dhe u vjen në ndihmë arma më e fuqishme e shkatërrimit të kujtesës përmes falsifikimit të saj, (dis)-informacionit dhe mjeteve të (dis)-informacionit.
Ç’është e vërteta, komunistët nuk qenë aq të preokupuar për zhdukjen e gjurmëve të krimeve të tyre sa ç’qenë nazistët. Dhe kjo thjesht se komunistët besonin se sistemi i tyre dhe pushteti i tyre qe i përjetshëm…Vetëm pas rrëzimit të Murit të Berlinit, ata filluan për herë të parë të mendonin seriozisht për zhdukjen e evidencave të krimeve të tyre…Ne shqiptarëve na kujtohet ai rrethimi me një mur të lartë i Ministrisë së Brendshme (KGB-shqiptare) në vitin 1991 dhe djegia e dokumenteve sekrete për një muaj rresht… Sigurimi i Shtetit shqiptar e bënte eliminimin e krimeve përmes një metode tepër origjinale: zhdukjen e fakteve dhe, sikur të mos mjaftonte kjo, falsifikimin monstruoz të tyre…Fshehja dhe varrimi i informacionit komprometues në vendet komuniste shkonte deri aty, saqë në ishujt Sokolovski rojet kishin urdhër të gjuanin e të vrisnin pulëbardhat, se mos dikush mund t’i përdorte si postierë fluturues…Madje, rusët bënë dhe një dokumentar për ishujt Sokolovski, ku tregohen të burgosurit që pretendojnë të jenë të pastër, të kënaqur, me një buzëqeshje që duket me kilometra larg se është artificiale dhe e fabrikuar… Pothuajse në të gjitha vendet komuniste, “kur gruaja e një të burgosuri lejohej të bënte një vizitë në burg, ajo ishte e detyruar të firmoste një deklaratë, ku premtonte se, pasi të kthehej në shtëpinë e saj, të mos tregonte asgjë nga çfarë do shihte në burg”, ndërsa vetë i burgosuri, nga ana e vet, detyrohej të deklaronte me shkrim se “nuk do t’i fliste së shoqes për kushtet e jetës në burg a për njerëzit e tjerë në burg”, (Herling ‘88, ‘89).
Në Shqipëri dhe në Bullgari, të burgosurit që liroheshin duhej të nënshkruanin se “kurrë nuk do tregonin për çfarë kanë parë në burg, në rast të kundërt, do të akuzohen si gënjeshtarë dhe përhapës thashethemesh”…Një teknikë tjetër e cila konsiderohej dhe më e efektshmja (sidomos e efektshme në Shqipëri) ka qenë (dhe mbetet) kontrolli i informacionit dhe manipulimi i kujtesës përmes gënjeshtrës dhe mashtrimit. Në Shqipëri ka ekzistuar një Drejtori e veçantë për përhapjen e shpifjeve dhe të gënjeshtrave. Por, nëse i shohim të dyja format e regjimeve totalitare, nazizmin dhe komunizmin, duhet të themi se në fushën e propagandës nazistët qenë amatorë…Në krahasim me nazistët, komunistët kishin në çdo organizatë dhe celulë partie Agitrop-in e vet (agit- për agjitacion, që do të thotë indoktrinim dhe prop-për propagandë).
I mendoj të gjitha këto tek lexoj në shtypin shqiptar jehonën e merituar të librit të sapobotuar të Fabian Katit. Titullohet “Formësimi i kujtesës kolektive – Ngjarjet në Dukagjin, Malësinë e Madhe dhe në Postribë: 1945-1946”. Historiani i famshëm gjerman, Leopold von Ralke ngulte këmbë në rëndësinë e verifikimit të historisë përmes burimeve të para, sidomos përmes dëshmitarëve okularë dhe bashkëkohës, të cilët Ralke i quan “dokumentet më të pastra dhe më të domosdoshme”. Fabian Kati duket se që në fillim ka patur një përbetim që t’i qëndrojë besnik parimit të Ralkes. Libri i Fabian Katit, të cilin pata fatin që ta lexoj në dorëshkrim, është tronditës: nga ato që kish zakon t’i shkruante Sollzhenicini në fillimet e viteve ’60 të shekullit të kaluar, një lloj ‘Arkipelagu Gulag’, por më tragjik, një narrativë e zhveshur si një skelet i një të vrari buzë rruge, trupi i të cilit është lënë në mëshirën e elementëve të natyrës…Intervistat me ata malësorë të Dukagjinit e të Malësisë së Madhe janë një dëshmi e një Ferri të harruar, që askush nuk ka dashur ta kujtojë e as që ta përmendë. Një Ferr i markës shqiptare, i ambalazhuar nga shumë njerëz, përfshi këtu sidomos pseudo-intelektualët, pseudo-sociologët, pseudo-specialistët e Human Rights dhe pseudo-politikanët, që në të vërtetë janë të vetmit politikanë për ta paraqitur Ferrin shqiptar o si një Parajsë idilike, o si një konsekuencë e prapambetjes së ca njerëzve që janë rob paragjykimesh shpellash, a rob të Kanunit…Klishetë primitive të shoqërisë komuniste dhe asaj paskomuniste vetëm sa kanë qenë dhe vazhdojnë të jenë alibia e paturpshme e krimeve monstruoze për të cilat na flasin me një qetësi bardësh dhe me një fisnikëri të harruar malësorët dëshmitarë.
Jam tronditur si rrallë tek lexoja intervistat e malësorëve të paprekur nga skleroza a amnezia, sëmundje me rekorde kombëtare ndër shqiptarët…Edhe tek rrëfejnë krimet që i kanë dëshmuar me sytë e tyre, narracioni mbetet fluent, fisnik, i qetë, herë-herë ironik, herë-herë sardonik, por gjithmonë pa nota zemërimi, sikur qenë duke rrëfyer fatalitetin e një jete që nuk mund të qe ndryshe…Të treguar me një gjuhë aq të kulluar e aq të saktë e të qartë sa duhej t’i bënte të paktën të skuqeshin jeniçerët e zellshëm të luftës kundër Gegnishtes, të cilët u përpoqën të infektojnë gjithë sistemin gjuhësor në tërësi. Këtë përpjekje për dominimin e gjuhës, jehonën e së cilës ne shqiptarët e ndjejmë përmes diskutimeve proverbiale për dialektet, George Orwell e pat quajtur “Newspeak”, një gjuhë artificiale dhe laboratorike, e krijuar prej formulave të gatshme, të distancuara nga gjuha e folur.
Dëshmitë e malësorëve të përfshira në këtë libër, në fakt janë një këmbanë që bie për shoqërinë shqiptare, e cila edhe sot është potencialisht e ngarkuar me po atë ngarkesë negative të ideologjisë së mospranimit krahinor dhe fetar të Veriut…Është një këmbanë që bie qetësisht, si një fugë e Bahut, për të na kujtuar Requiem-in e një shoqërie që do të bëjë festa në një sallon ku ende është një kufomë e pavarrosur, fshehur prapa perdesh dhe ku vrasësit festojnë pas maskash të patrazuar nga askush, me valëset e tyre të luajtur me instrumente të Orkestrës së Arrogancës Shtetërore…Krimet dhe metodat e krimeve të komunistëve në Veriun e Shqipërisë kanë një ngjashmëri mimistike me krimet e pushtuesve turq të bëra ca shekuj më parë në po këto treva: konvertimi i emrave të krishterë, urrejtja fetare, katil-llëku i krimeve, tinzëria, monstruoziteti i vrasjeve…Një libër i cili na sjell vetëvetëdijshëm paralelet e pashmangshme historike, jo vetëm me të shkuarën, por sidomos me të tashmen…Libri i Fabian Katit i shtohet librave seriozë për historiografinë dhe Historinë e vendit tonë, të autorëve si patër Zef Pllumi, at Konrad Gjolaj, Romeo Gurakuqi, Ilir Konomi, Visar Zhiti e plot të tjerëve, të cilët dëshmojnë se Historia është diametralisht e kundërt me amnezinë e qëllimshme të akademikëve partiakë e të sklerotizuar që ende gjallojnë në viset tona.
