Prof.dr. Nasir SELIMI
Një fundjavë mora në telefon mikun tim Konstantinin, rekasin, që, sapo hap telefonin përgjigjet shkurt e shqip ju pres, ejani! Po, i them po vij. i konfirmova takimin Konstantinit, i cili jeton në njërin nga fshatrat e pakta të banueshme të Rekës së Epërme. Të nesërmen me bashkëshorten time, një kureshtare e madhe, por dhe një pasionuese e madhe e udhëtimeve në natyrë, morëm rrugën për në Mavrovë. Rrugës gjarpërore drejt Mavrovës nuk na ndahen malet përplot me drunj të shumtë, gjethet e të cilëve në këto ditë vjeshte kanë marrë një kolorit të jashtëzakonshëm, ku edhe piktorët më të mëdhenj do ta kishin vështirë ta realizonin në pëlhurën e tyre. Ashtu siç i afroheshim fshatit, në një lartësi mbidetare prej mbi 1500 m lartësi të mahnitë bukuria e lumit të Radikës, i cili si një fustanellë e bardhë derdhet me hov duke i dhënë një gjallëri të plotë kësaj natyre të bukur, që vetëm Zoti di ta fal. Më poshtë, ç’të shohësh, të mahnit kaltërsia e liqenit të Mavrovës, të deh, të bën për vete, të ndal për një çast dhe të detyron të kuvendosh me zanat e majave të larta dhe të thepisura të Korabit plak, i cili në horizont të duket se është bashkuar me qiellin. Kështu, sikur s’e kishim vërejtur fare arrijmë në fshat, drejt në oborrin e rrethuar për mrekulli me gardh, ku papritmas na del përpara një mesoburrë, i drejtë dhe i gjatë sikur lisi, i zoti i shtëpisë, xha Kosta. Kur zbritëm nga makina, ajo fytyrë e ashpër malësori, plotë me rrudha në ballë, për një çast sikur u mek, shndriti. Ai ishte një natyrë e hapur, e butë, çuditërisht shumë i komunikueshëm me ne, brezin e ri. Drama e jetës që ka përjetuar xha Kosta, e bënte atë të përmbajtur, shpesh të mbyllur. Por natyra e tij e çiltër, humori i hollë e i mençur e bënte të harrojë moshën, të bënte të ndjehesh shok e mik me të. E rëndë dhe e mundimshme ishte jeta në këto anë. Lufta e njerëzve me natyrën e egër, por njëkohësisht edhe të virgjër i ka bërë ata të mplaken para kohe. Po, ky është Konstatini, burri i cili kështu m’u prezantua një javë më parë, kur e takova për herë të parë dhe sikur nëpër dhëmbë më pëshpëriti Kosta, Kosta ma thonë shkurt, por tamam Konstatin më quajnë. Çfarë koincidente, mendova menjëherë. Ditë më parë kisha lexuar në njërën nga gazetat e përditshme artikullin që bënte fjalë për “babain e gjuhës shqipe”, Konstantin Kristoforidhin, familja e të cilit kishte prejardhjen nga fshatrat e Rekës së Epërme. Për origjinën e familjes së Migjenit e kisha ditur që më parë, qysh atëherë kur përgatisja temën e maturës si nxënës i shkollës së mesme, por se edhe familja e Konstantin Kristoforidhit të kishte prejardhje këtej kurrë nuk më kishte shkuar mëndja ndonjëherë. Në të kaluarën jo fort të largët, ky rajon që tani më është boshatisur, ka lindur dhe rritur personalitete të mëdha kombëtare të cilët kanë lënë nam në historinë dhe kulturën tonë kombëtare. Mjafton të përmendim vetëm rilindësit e mëdhenj si Josif Bagerin, Hoxhë Vildanin, Llazër Siljanin e shumë të tjerë.
Modestia, mikpritja dhe sjellja e tyre e afërt kuptohej nga çdo lëvizje e tyre që kishte plot bujari. Kjo na bëri që ne të jemi komod dhe shumë shpejt të ambientohemi në tavolinën prej druri që kishin shtruar nën hijen e një plepi në mes të oborrit plotë me gjelbërim. Biseduam gjerë e gjatë me bashkëbiseduesit sikur të ishin njohur vite të tëra, edhe pse kur takova për herë të parë nuk kishte më shumë se një javë. Bisedat ishin të ngrohta, të sinqerta, vëllazërore, të mbushura me ndodhi të shumta nga jeta e njerëzve në këto troje. Madje ato rrodhën vet vetiu spontanisht dhe shkuan larg, aq larg saqë dikur nuk guxoje t`i debatoje aq haptas dhe shtruar as me anëtarët e familjes dhe me të dashurit e tu më të afërm. Ai fliste me mburrje për të folmen arkaike dhe autoktone të gjuhës shqipe që përdorin rekasit, ndërsa në provokimet e mia për ndonjë fjalë të shqipes të kësaj ane ai dalëngadalë dhe bindshëm na e shpjegon kuptimin e tyre. Mos harro, më thotë me emocione, fëmijët e porsalindur fjalët e para i dëgjojnë shqip, ninullat mbi djepat kur përkunden foshnjat tona këndohen vetëm në gjuhën shqipe, madje edhe këngët nëpër dasma dhe vajet në mort, po ashtu janë në të folmen tonë shqipe. Në një moment e zonja e shtëpisë e provokon bashkëshortin e vet duke e nxitur të na rrëfejë ngjarjen që atij i kishte ndodhur këtu e sa vjet më parë. Dhe, Kosta nuk ngurron ta tregojë ngjarjen në mënyrë origjinale, pikërisht ashtu siç i kishte ndodhur në të vërtetë. Një ditë, pas shumë vitesh, ai shkoi ta takojë vëllanë e tij në një qytet të largët të Kroacisë, ku kishte shkuar në kurbet si i ri. Ai kishte kohë që jetonte larg vendit të vet, larg vendit ku mund të flitej dhe dëgjohej gjuha shqipe. Në Kroaci u detyrua të krijojë familje me njerëz që nuk ishin të gjakut të vet. Kaluan kohë dhe shtëpia u mbush me fëmijë të cilët rriteshin, por që e kishin të mjegulluar prejardhjen dhe identitetin e vet kombëtar. Kostës në pritje për mirëseardhje i dalin, përveç vëllait, edhe anëtarët tjerë të familjes – nipa dhe mbesa të vet të cilët kurrë më parë nuk i kishte parë. Ndjehet fort i gëzuar rreth tyre, rrinë, bisedojnë, çmallen dhe përmallohet me të gjithë, por malli e digjte më tepër që të kuvendonte me vëllanë në shqip si dikur. Kohë pas kohe me të tentojnë të bisedojnë në gjuhën e tyre amtare, por rrethi, fëmijët dhe familja nuk duan të dëgjojnë gjuhën, e cila për ata dukej e huaj. E si mund të jetë gjuhë e huaj ajo e njëjta të cilën Kosta më të vëllanë e përdorën dhe e flisnin që kur ishin fëmijë, atëherë kur luanin dhe vraponin në oborrin e fshatin të tyre dhe më vonë kur si të rinj ngjiteshin maleve të Korabit duke ruajtur bagëtinë, dhe kur bërtisnin shkëmb mbi shkëmb me zë të lartë kthehej jehona e thellë. Gjuha e tyre amtare është shndërruar në një “mollë të ndaluar” ndërsa ata vetë u ngjanin dy hijeve memece.
– Momente të tmerrshme kam përjetuar, të cilat kurrë nuk mund t’i harroj. Ndihesha i ligsht si asnjëherë në jetën time. Kisha përshtypje se edhe im vëlla ndjente sikletin e njëjtë. Diçka vlonte në shpirtrat tona, thellë në zemrat tona ndihej një dhimbje e tmerrshme. Dëshiroja të bërtisja me aq forcë sa kisha nga thellësia e shpirtit tim, por e dija se ato që na rrethonin nuk do të na kuptojnë dhe ndoshta do t`i hidhëroja. Shikimet e mia drejt e në sy më vëllanë flitnin më shumë se çdo gjë tjetër. Ne e kuptonim dhimbjen e njëri-tjetrit derisa të tjerët mbushnin gojën plotë me fjalë të një gjuhe tjetër. Goja krejtësisht na u tha kur nuk mundëm ta shpërlajmë me të folmen tonë. Deshi fati që pastaj të udhëtojmë “okol vet” me vëllanë prej Kroacie deri në Gostivar dhe u kënaqëm “tuj fol shyp”. Madje kuvenduam me zë të lartë, të lartë saqë herë pas here bashkudhëtarët në autobus në hidhnin nga një shikim me sy shtrembër. Gëzimin që kam ndjerë më vonë nuk mund ta përshkruaj me fjalë. Vetëm ai që e përjeton mund ta dijë. Vërtet gjaku ujë nuk bëhet, përfundoi Kosta duke u shfryer thellë. Kështu e ka jeta, ndonjëherë të bën të zhgënjehesh, të ndjehesh keq, por çdo gjë e shkruar me dritë të pashuar shqip dhe vetëm shqip, të mban gjallë, të ushqen ta njohësh vetveten, ta gjesh të vërtetën. Mbase njeriu që kthehet prapa në të kaluarën, kërkon të vërtetën, nuk e gjen dot, por gjen të gjallët. Ky takim është e vërteta. E vërteta përtej çdo interpretimi. Nuk vonoi edhe shumë kohë kur ne u ngritëm nga tavolina dhe u përshëndetëm me Koston dhe zonjën e tij, duke shtrënguar duart fort e miqësisht, na thanë se dera e shtëpisë së tyre është gjithmonë e hapur për miq dhe dashamirë, ndërsa ne duke i falënderuar sinqerisht për mikpritjen e tyre morëm me vete një pjesë të asaj historie të dhimbshme që ishte ngulitur aq thellë i në shpirtin e asaj familjeje.
