Nga Besi BEKTESHI Një nga detyrat e mëdha dhe të rëndësishme për tu përmbushur në synimet e kulturës, trashëgimisë, dhe respektit për të gjitha këto, është dhe shpallja monument kulture të ngrehinave me cilësi të forta historike dhe arkitekturore. Në ditët e sotme, inisiativat, dhe sensibiliteti i madh që ka Ministria e Kulturës, por dhe DRKK-të e saj të shpërndara në Shqipëri, sigurisht po bëjnë një punë shumë të mirë edhe për kujtesën historike, futjen e ndërtimeve të famshme në listën e monumenteve të kulturës. Janë shumë e shumë shtëpi, kisha, por dhe vende të pasura me histori dhe emra të lartë të patriotizmit dhe religjionit, që meritojnë të kalojnë në studim, propozim dhe në fund aprovimin “Monument Kulture”.
Ka një rast fatlum kësaj rradhe si Ministria e Kulturës, si organizatore e pritjes së Papa Françeskut, por dhe e gjithë Shqipëria në respekt të kësaj vizite të jashtëzakonshme , jo vetëm religjionare, por dhe humane dhe patriotike. E them këtë, sepse pikërisht në DRKK e Shkodrës, ku janë mbledhur trevat kryesore me popullsinë e besimit katolik, ka akoma vende të jashtëzakonshme për tu respektuar, dhe që në fakt jo vetëm nuk janë respektuar nga regjimi komunist, por nuk është kujtuar ti respektojë as kjo demokraci e zgjatur, si moment jo respekti rreth 24 vite rradhazi. Janë respekte të munguara për religjionin, qëndresën në besim. Janë respekte të munguara humane, sepse të tilla vende kanë bërë edhe shpërndarjen e qytetërimit, gjuhës tonë amtare dhe të shkruar me gërma latine, përhapjen e ideve të pastra kombëtare dhe europiane, por dhe të ruajtjes së traditës etno folklorike dhe po ashtu largimin e ndërhyrjeve të panevojshme të kombeve në sulm keqdashës për trevat tona amtare. Janë respekte të munguara patriotike, sepse aty kanë lindur dhe banuar ose dhe kanë punuar, njerëz të cilësive të jashtëzakonshme të kombëtarizmit shqiptar. Të cilësisë shqiptare të flamurit dhe të gjuhës në komb-formim. Në ngritjen e flamurit dhe konservimit të ADN-së shqiptare. Ky mosrespekt, ose anashkalim i këtyre banesave, kishave apo figurave, nuk i bën nder aspak të gjitha Ministrive të Kulturës deri përpara të sotmes. Nuk i bën aspak nder dhe politikës, e cila qoftë majtas dhe sidomos djathtas, nuk ka marrë parasysh figurat e larta të cilat nuk janë respektuar.
Kësaj rradhe është shansi i madh që për nder të vizitës së Papa Françeskut, të shkojnë në vend të tilla respekte ndaj historisë tonë jo vetëm religjionare, por dhe patriotike. Të nxitur nga vendorë, nga organizata të ndryshme, nga individë dhe studiues të preokupuar dhe pasionantë, si Ministria e Kulturës, por në detyrën e saj DRKK-ja e Shkodrës, kanë bërë dy propozime për Monument Kulture, të cilat tashmë janë plotësuar nga organizmat e Ministrisë së Kulturës dhe IMK-ja sigurisht. Është shtëpia e Abatit të Mirditës Prend Doçi, ose njeriut religjionar legjendë, i jo vetëm kësaj treve, por e gjithë Shqipërisë, vetëm 50 metra afër rrugës në Rubik, e cila “nuk ju ka vrarë syrin” të dikurshmëve të kulturës, por dhe ish Arqipeshkëvia legjendare e Delbnishtit, të cilat tashmë do të bëjnë pjesë në këtë gjerdan të artë të monumenteve në Shqipëri. Janë propozime të DRKK Shkodër, dhe kontribut të madh kanë propozuesit për shtëpinë e Abatit që është Bashkia e Rubikut dhe kryetari Gjok Vuka, por dhe pasionanti koleg gazetar dhe punonjës i kulturës Gjergj Marku, por dhe Drejtori në Ministri, Shpend Bengu. Kurse për Arqipeshkëvinë e Delbnishtit i apasionuari Nikoll Leshi edhe si kryetar i shoqatës Itali-Shqipëri në Kurbin. Sigurisht DRKK e Shkodrës, do të rilevojë dhe propozojë edhe shtëpinë e formimit të Organizatës Patriotike Bashkimi në Shkodër, dhe kishën në Shëngjin të Lezhës të pastruar tashmë nga koha dhe pa kujdesi, të cilat nuk janë pasur absolutisht në konsideratë edhe këto 24 vite të një demokracie pa respekt. Po, pa respekt, mbas një diktature vrastare dhe mohuese e vlerave të tilla.
Si mund të lihet pa respekt Abati Mirditës me një patriotizëm të tillë gjuhësor, religjionar dhe dije qytetërimi të shpërndara kudo. Ai ka qenë dhe kryesor në Arqipeshkëvinë e Delbnishtit e mbyllur e fundit si kishë, në terrorin e vitit 1967-të. Por po ky njeri, kishte edhe vulën e formimit të shoqërisë Bashkimi në Shkodër. Është një zonë e jashtëzakonshme, e cila tashmë do respektin e duhur si në monumentet saj të mbetura në këmbë dhe të figurave martire dhe patriotike që i kanë shërbyer vendit. Miss Durham, ka pasur një respekt të veçantë për këtë abat të jashtëzakonshëm, dhe jo vetëm ajo, por në të vërtetë ai vlerësohej si nga pikëvështrimi ekleziast dhe kulturor. Prej saj kam mësuar se ai i dha një rrugë të drejtë dhe të mrekullueshme patriotike si kishës, klerit dhe popullit të Mirditës. Ka promovuar studime të shumta teologjike dhe jo të tilla, ka hapur shkolla të karakterit human, krijoi të famshmen organizatë gjuhësore dhe letrare Bashkimi në Shkodër, u impenjua për alfabetizmin e Mirditës dhe zonave përreth. Krijoi tekste shkollore, mblodhi traditat vendore, por dhe shkrimet për historinë kombëtare shqiptare. Nën drejtimin e tij për më pak se dhjetë vite, u prodhuan dhe u vunë në qarkullim 35 libra për kulturën shqiptare dhe tradicionin human dhe etnik të saj. Nuk dyshohen forca dhe patriotizmi i vjershave të tij në rini, me një peshë të madhe në kulturën tonë kombëtare. Ishte frymëzuesi dhe bashkëpunuesi me të lartët e tjerë të historisë tonë patriotike si padër Gjergj Fishta, don Ndoc Nikaj, Luigj Gurakuqi, don Ndre Mjeda etj.
Mirdita i detyrohet shumë një fenomeni të tillë human dhe religjionar, dhe kjo është më e pakta që po bëhet për një Abat të tillë, të një treve të tillë patriotike. Në të vërtetë sot është Ministria e Kulturës në pozita shumë më të shëndosha dhe të qarta si humane dhe kulturore, e cila respekton të tilla pasuri të mëdha të trashëgimisë tonë. Është e qartë se është zonja Mirela Kumbaro një ministre ndryshe kulturalisht dhe e preokupuar për të respektuar, por dhe shkodrani me origjinë nga Mirdita, ose arkitekt Zef Çuni si zëvendësministër, që ka interesin e madh të shkuarjes së historisë në drejtimin e respektit dhe monumentizmit të trashëgimisë që ka ardhur në kohë. Janë të gjithë atje në ministri, që duan të respektojnë pikërisht edhe me rastin e vizitës së Atit të Shenjtë një person të tillë, shtëpi dhe arqipeshkëvi të tilla, për ti ruajtur ndër vite si momente të jashtëzakonshme patriotizmi, religjioni dhe humanizmi shqiptar. Tashmë në 19 shtator, edhe Abati Mirditës do të respektohet me shtëpinë e tij monument dhe ky respekt na bën krenar të gjithë ne që sipas peshës dhe pozicionit kontribuam për këtë respekt edhe pse të vonë, të mirëpritur.
