Në nderim të 70 vjetorit të Çlirimit nga nazifashistët
Të rënët për Kombin janë krenaria dhe frymëzimi për të gjithë brezat. Duke nderuar Ata kemi bërë detyren si bashkëkombas dhe kemi vlerësuar lart guximin dhe trimërinë e tyre të pashoqe kundër murtajës botërore të nazifashizmit qe udhëhiqej nga Hitleri. Dëshmorët, Heronjtë, veteranët e Luftës Antifashiste dhe gjithë populli që i mbështeti dhe e mbajtën të pastër figurën e tyre pas 44-ës përkujtohen me respektin më të madh në 70 vjetorin e Çlirimit nga fashizmi.
Si bijë e një veterani të Luftës që ndihmoi partizanët me ushqime, me municione jo i inkuadruar në brigada për shkak të moshës së tij dhe mbesë e dy veteranëve Shahin dhe Ismet Gjoni, ku xhaxhai im Ismet Gjoni ishte partizan i inkuadruar në Brigadën e VI-të dhe u plagos dy herë në Kosovën martire kundër fashizmit ndihem krenare t’i përkujtoj me dashurinë prej gjaku dhe prej zemre si bijë dhe mbesë e tyre.
I ndjeri Ismet Gjoni me Akademi ushtarake, biri i një vatrani Hamit Veis (Mexhgorani) që mbështeti kauzën e Nolit dhe të Faik Konicës dokumentaur në fletoren e Fan S.Nolit u dërgua në Lufte si djali i parë dhe më i madh, ku si shumë të tjerë nuk dihej në do ktheheshin apo jo në shtëpi të gjallë. Dhe për mua nisja e djemve të nënave për në Luftë është një moment sa prekës po aq dhe heroik, është një moment që çmohet nga shumica e popujve liridashës në botë, është një moment që përkujtohet brez pas brezi. Në këtë shkrim dua të ndalem në Luftën epope të Mezhgoranit të Tepelenës, luftë me të cilën u rrita dhe u edukova nga familja dhe gjithë bashkëfshatarët e mi që u çuan në këmbë kundër fashizmit duke dhënë dëshmorët e tyre në Luftë midis tyre dhe nje grua heroike . Kjo dashuri për Kombin ishte e trashëguar brez pas brezi ndër familjet plot kulturë, arsimdashëse mezhgoranase të cilat jo rastësisht nxorën nga gjiri i tyre si Fehim Bej Mezhgoranin firmëtar të Pavarësisë, ndër avokatët e parë në qeverinë e Ismail Bej Vlorës në vitin 1912 të.
Lufta e Mezhgoranit me Asim Zenelin në krye i cili la studimet në Akademinë ushtarake në Romë dhe erdhi si shqiponjë mali nga Progonati në krye të çetës Hajredin Tremishti është një luftë epope ku u ngrit gjithë fshati në këmbë, ndaj dhe sot nëpër zallishte, në toka, në përrua që derdhet si argjend në Vjosë, në këmbët e malit Lirik të Trebeshinës akoma ka mbeturina dhe cifla bombash, apo mund të gjesh bomba dhe gjyle të pahapura, që pas mbarimit të Luftës janë plagosur nga shpërthimi i tyre dhe kanë gjetur vdekjen disa fëmijë mezhgoranas. Edhe zogjtë e maleve që ishin dëshmitarë të asaj lufte duket sikur ende vazhdojnë të këndojnë këngën: “Një ze po del nga gryka e Mezhgoranit/ topa mitroloza rrahin papushim/, kënduar nga Bas Baritoni i jashtëzakonshëm Mentor Xhemali.
Duke jetuar në kohëra konfuzioni historish, për shkak të paaftësive dhe përfitimeve personale të shumë histoshkrueseve që e deformojnë historinë e Kombit në menyrë krejt të papergjegjshme sepse nuk ka ligj, brezat do të konfuzohen dhe më keq në se historia nuk shkruhet shkencërisht dhe profesionalisht, për rrjedhojë do të vazhdohet me hamendësime duke mohuar shumë vlera të Kombit. Pranë kësaj epopeje të Mezhgoranit fashistët lanë kockat dhe u varrosën në Sajmolë vend i Mezhgoranit. Asnjëherë varret e tyre nuk u prekën, por ruheshin në heshtje sepse i vdekuri nuk preket, nuk përdhoset…
Asim Zeneli ra si burrë në fushë të betejës në arën e Gjonajve, ara e të parëve të mi, dhe burrat e fshatit e ngritën në krah gati më shumë se një orë për ta çuar në varrezën e fshatit që quhej Hojmodh. Më duhet të përmend se midis tyre ishte dhe trimi Xha Mehmet Rrapo i cili nuk e hoqi nga supi Asim Zenelin deri në varrezë.
Fshati ynë ka ditur të shkojë mirë me njeri-tjetrin plot dashuri e harmoni edhe pse kishte pikëpamje dhe ide të ndryshme midis tyre, dhe mund të ketë pasur momente të caktuara të udhëzuara nga lart për të mbajtur qëndrim për ata që u rreshtuan me Ballin, por nuk më rezulton asnjë prej tyre të ketë qenë i internuar, burgosur, spiunuar nga fshatarët.
Si fëmijë kurrë s’do e harroj miqësinë që kanë pasur prindërit e mi dhe jo vetem ne, me vëllezërit Rrapaj si dhe ne pasardhësit e tyre për tolerancën dhe vajtjet tek njeri-tjetri. Konkretisht sot dua të përmend se si njerëzit brenda tyre kanë kodet dhe ligjet e veta të shkuarjes dhe të miqësisë duke lenë mënjanë në heshtje në atë kohë udhëzimet që përçanin popullin për pikëpamje të ndryshme idesh dhe veprimesh.
Ja po e konkretizoj me një shembull jo pse ka ndodhur në familjen time, por jam më e sigurtë dhe më konfidente për atë që po ju tregoj sepse kam qenë dëshmitare me shumë të tjerë dasmorë mezhgoranas: Kur ne bëmë dasmën e parë në familjen time, martoja vëllain tim të parë, ishte viti 1982 në mos gaboj, në vitet e diktaturës hoxhiste. Dasmorët para se të vinin në shtëpinë time duhej të kalonin para portës së Xha Izet Rrapos që kishte qenë me Ballin, por në këtë kohë shtëpia e tyre ishte në zi sepse iu kishte ndodhur fatkeqësi e tmerrshme i ishte djegur djali, babai im ndihmës i Luftës, idealist as që pyeti fare nga “udhëzimet e egra” iu tha orkestrës se: gjithë pjesën e rrugës deri tek shtepia jonë do të ndaloni këngën dhe ashtu u bë ne shenje respekti për ta… Për mua këto janë momente tejet njerëzore, vëllazerore, të shenjta që duhen treguar…
Është mirë që njerëzit të gjejnë gjuhën vëllazërore dhe të dinë të bashkëpunojnë vetëm atëhere ne do ta çojmë Kombin atje ku ka qenë qëllimi i idealistëve të vërtetë të Tij.
Solla vetëm disa gjëra të vogla përballë epopesë së madhe të Mezhgoranit, duke i kërkuar falje babait tim aq tolerant dhe njerëzor për këshillën që më ka dhënë gjithë jetën se: të gjithë bëmë detyrën karshi Atdheut, me një fjalë jo mburrje!
Si pasardhëse e Tij e çmoj këshillën shumë, por duke u përballur me ata që e shkruajnë Historinë, të cilët shumë prej tyre nuk kane qenë në Luftë, apo përfituan tmerresisht nga regjimi diktatorial duke notuar në lluks, ndihem krenare se babai im idealist bëri detyrën denjësisht karshi Atdheut. Të dy prindërit e mi dhe shumë fshatarë të tjerë të Luftës punuan në punërat më të rëndomta dhe skllavëruese në fshat, të privuar nga shumë gjëra i cili dhe sot jeton me qera në Tiranë. Si bijë e një veterani i kam peng vuajtjet e tyre dhe kundërshtoj se shumë prej Luftëtarëve të Lirisë nuk përfituan nga Lufta që bënë kundër fashizmit gjatë jetës së tyre. Lufta kundër fashizmit është e përjetësuar në zemrat e popullit shqiptar. Asnjëherë Heronjte nuk vdesin në se luftojne për një shkak të madh siç është Liria thotë shkrimtari i shquar botëror anglez Bajroni, i cili u mahnit nga mikpritja dhe bukuria shqiptare si dhe ajo tepelenase…
Ata që përfituan, përdhosën figurën e ndritur të Luftëtarit, jetuan me spiunlleqe të fëlliqura ku historia e vërtetë do t’i ndëshkojë në se ajo do të shkruhet nga Idelasitët pa dallime idesh, atëhere do të jem e qetë të zbatoje këshillen e babait tim idealist se luftëtarët bënë detyrën karshi Atdheut.
Më poshtë po sjell poezinë kushtuar akademikut ushtarak Heroit të Popullit Asim Zenelit
Në harkun e qiellit vetëtimë
(Heroit të popullit Asim Zeneli)
Në harkun e qiellit, vetëtimë,
shkrepe si rrufѐ Asim Zeneli,
e le Akademinë në Itali,
Atdheu, mbi cdo gjë për Ty!
Çave përmes Progonatit, Tepelenë,
ndale në Mezhgoran, udhë e gjatë ishte…
Me krahët e Çetës si shqiponjë,
iu bashkove luftëtarëve mezhgoranas,
puthe malin lirik të Trebeshinës,
dhe kërthëndeze mijëra shpirtra,
që lëngonin nga tehu i thikave me gjak barbar.
Nga bukuria jote u mahnitën malet,
ndërsa plumbi tinzar i fashistëve italianë,
si Jagua u tërbua,
dhe të goditi në ballë, aty ku vriten trimat!
Në momentet e fundit fole me Perënditë,
ndërsa Dielli të krihte me rrezet e tij,
flokët e dendura si degëza yjesh,
për të çuar si dhëndër në Parajsë.
Thonë se Hëna natën,
pranë varrit në Hojmodh*,
të bënte roje dhe lagte qerpikët e saj,
ndersa gratë mezhgoranase u veshën me të zeza,
vajtojcat të qanin me ligje labe, si birin e tyre,
për rininë tënde që ta shuan me plumba dhe zjarr…
Në arën e Gjonajve re heroikisht,
vend pelgrinazhi është bërë,
për mezhgoranasit dhe gjithë popujt përreth.
Sytë e lumit Vjosa këndellen,
nga kënga legjendare për luftën heroike si:
“Një zë po del nga gryka e Mezhgoranit”…
Dallgët e Vjosës me shkumë të bardhë,
veshin vajzat dhe nuset si pulëbardha,
dhe me duartë e tyre qëndisin me fije dielli,
dashurinë dhe përkujtimin tënd,
duke e plazmuar në gjak.
Sytë e tu kuvendojnë me brezat,
se Lirinë e ke në palcë të shpirtit,
me pëshpërimën e saj në buzë u ngjite në Qiell,
atje ku zënë vend dhe prehen heronj si Asim Zeneli.
Ps: Hojmodh kanë qenë varrezat e Mezhgoranit, vendi ku u varros Asim Zeneli, i cili qëndroi për tri vjet radhazi, pasi vendlindja e tij Progonati ishte shumë larg. Pas tri vjetësh erdhi i ati i tij, patrioti i shquar i ndjeri Xha Zeneli i cili kur e mori të birin atë ditë të gjitha gratë e Mezhgoranit u veshën me të zeza dhe populli e përcolli me lot dhe nderime që i takojnë një Heroi.
