Nga Mehmet Elezi
Në gjuhën tonë të bukur: shqip
Është përuruar një rrugë fshati. Në ekran do fëmijë në podium, dëgjohet zëri i reporterit: “Me këtë rast për pjesëmarrësit performuan fëmijët e shkollës së fshatit”.
Pak më parë një ministër ka lavdëruar “performancën” e mirë të ekonomisë, pavarësisht nga kriza.
Papritmas në qendër vihet bashkia e një qyteti të vogël. Gjuha disi më e turbullt. Bashkia e qytetit të vogël “performon” keq, nga që nuk i mbledh plehrat, apo vetë plehrat “performojnë” keq? Nga fjalitë e ngatërruara dhe nga pamjet me kazanë plot bërllog e zhumile nëpër rrugë nuk shkoqitet qartë për cilën palë është fjala.
Folësja në ekran kalon te futbolli. I kalon mikrofonin reporteritsportiv. Kyngre lart“performancën” e pritshme të ekipit të zemrës në botërorin e Brazilit. Në vijim shpreh keqardhje për një lojtar që është dëmtuar dhe nuk do të “performojë” në ndeshjen me…
Nuk mund të mos e vrasësh mendjen: deri para pak vjetësh në gjuhën e përditshme nuk flitej për “performance”dhe për gjithçka që “performon”; si ia kanë bërë shqiptarët asokohe, a janë kuptuar me shoqi-shoqin, a kanë pasur kuvend, lajme, intervista e deklarata politikanësh? A thua kumtet (mesazhet) kanë mbetur të cunguara, nuk janë përcjellë dot te publiku? Duket sikur doli “performance”dhe shpëtuam!
Dashuria pa kompromis për fjalët “performance”e “performon” çon në çudira. Ngjan si e pabesueshme, por para do kohësh në një televizion ka qenë një rubrikë “Performfest”. Vështirë me marrë vesh domethënien e kësaj sajese me gjysmagjelë, dy gjysma fjalësh të ndryshme të salduarame teknikë të ashpër. Edhe më vështirë me e shqiptue, për shkak të bashkëtingëlloreve të shumta buzore, të ngjitura përdhunshëm. Ngecin nëpër buzë e nëpër dhëmbë, nis me belbëzue.
Çdo gjuhë merr fjalë ose caqe (terma) të huaja, kur e ka të pamundur me shprehë koncepte të caktuara me mjetet e veta. Pra huazon për nevojë. Fjalët “performance”,“me performue”, si dhe bukur shumë të tjera, janë marrë prej anglishtes pa kurrfarë nevoje. Janë “mall” i futur kontrabandë për tregun rutinë të fjalës.
“Performance”, “me performue”, dhe jo vetëm ato, përdoren kryesisht nga folës ose shkrues me fjalor të varfër. Tek këto fjalë gjejnë një veshje tingullore, me të cilin mbështjellin çdo lloj lënde, duke ia fshehur mangësitë. Me këso ambalazhesh “à la mode” mbulojnë të metat e fjalive të thurura keq; lënë në hije varfërinë e mendimit dhe vaktësinë e zbrazëtinë e të rejave (informacionit).
“Performance”, “me performue”, si dhe mjaft huazime të tjera, përdoren nga folës ose shkrues që mendojnë se me ndihmën e dy-tri fjalëve “à la mode” veshin kostumin e njeriut të ditur, modern.Kësisoj duken më bashkëkohorë, dalin para shqiptarëve me “performance” intelektuale.
“Performance”, “me performue”, dhe jo vetëm këto, përdoren nga folës ose shkrues që ecin kah i çon rryma pa vrarë mendjen, pa menduar ç’ndodh. Edhe në gjuhë, pas berihait.
Kështu shqipja teret e thahet. Varfërohet çdo ditë, sheh veten futur në një valë industrializimi. Fjalët vendosen automatikisht, parafabrikate, si tullat. Për lëng jetësor e musht të gjuhës? Mos ta ndiejë kush!
Në ligjërimin e përditshëm fjalë si ato më sipër mund të shmangen. Janë krejt të panevojshme. Vetëm në raste fort të rralla mund të përdoren me vend, duke u dhënë kuptim me ngarkesë të veçantë. Sidomos kur folësi do me pre shkurt, se synimin e ka tjetërkund.
Në vend të tyre gjuha shqipe ka fjalë e shprehje të tjera, që përcjellin të njëjtin mendim, madje më saktë. Dhemë hijshëm, me më shumë larmi e ngjyresa kuptimore.I ka me plotni.
Për shembull?
Në vend të “performanca e ekonomisë”, më bukur dhe shqip do të tingëllonte “ecuria e ekonomisë”. Sipas rastit, edhe “arritjet e ekonomisë”,“mbarësiae ekonomisë”, “përparimi i ekonomisë” e të ngjashme.
Për një artist në skenë pse u dashka me thanë“performoi”? Më këndshëm e më qartë tingëllon kur thua “luajti, këndoi”.
Edhe për “performancën e ekipit të futbollit”, më bukur dhe shqip do të ishte me thanë“loja”, “paraqitja” ose “forma e mirë” e njëmbëdhjetëshes. Dashamirësit e këtij sporti, qofshin më shumë ose më pak të kulturuar, asnjëherë nuk thonë: (X lojtar) pati performance të shkëlqyer.Ata parapëlqejnë me thanë thjesht: (X lojtar) shkëlqeu me lojën e tij; ose ishte i mrekullueshëm në fushë; ishte furtunë, s’e ndalte gjë; fluturonte, i magjepsi të gjithë, etj. Performancë? As që u shkon ndërmend kjo fjalë. Ajo nuk nxit dhe nuk ngin pasionin e kurrkujt për futbollin. Si çdo shqiptim në gjuhë të huaj, “performanca” mbetet e largët, e llamarintë.
Sa për tautologjitëshkretuese të tipit “performoi me një performancë të shkëlqyer” – të tilla dëgjojmë here pas here – gjithkush çon duart e dorëzohet përballë tyre. Fali o Zot, se nuk dinë çka thonë.
“Nxënësit e shkollës performuan”- kuptojnë gjyshërit e prindët e këtyre fëmijëve çka dëshiron me thanë gazetari me këtë farë fjalie? Përkundrazi, do të gëzoheshin duke dëgjuar se nxënësit e shkollës, nipat e mbesat e fëmijët e tyre, dhanë atje një shfaqje me këngë e valle.
Po për pastrimin e qytetit?Çdo shqiptar e di se për plehëratduhet folur drejtpërdrejt shqip, përndryshe vështirë se marrin vesh. Shqip: bashkia s’ka marrëmasa për të pastruar plehërat. Ose s’po mban premtimin zgjedhor për një mjedis të paster, shikoni vetë si janë mbushur rrugët.
Kështu mendimi do të ishte i kthjellët, i kuptueshëm për të gjithë.
Dhe gjuha e bukur shqipe do të pësonte… një goditje më pak.
Goditje më pak prej kujt?
Prej vetë shqiptarëve!
