– Rrugetimi nga Irlanda drejt Tokës Shenjte
Nga NDREK GJINI
Tregimet e pelegrinëve në rrugëtimin e tyre drejt Tokës Shenjte ofrojnë burime të rëndësishme të informacionit për shumicën e Mesdheut Lindor në gjysmën e parë të dytë të mijëvjeçarit të dytë, dhe në një prej tyre daton në vitin 1322. Ato gjejmë një pasazh lidhur me Shqipërinë. Megjithëse shumë pelegrinë nuk treguan më shumë se një interes të flaktë për vendet që vizituan në rrugëtimin e tyre, dy pelegrinë irlandezë-anglofonë, Symon Semeonis dhe Hugo Illuminator, të cilët mund t’i referohemi në anglisht si Simon Fitzsimons dhe Hugh the Illuminator, u impresionuan nga qëndrimi i tyre i shkurtër në Shqipëri, dhe i pari shkroi me ngjyrimin më të larmishëm atë që shihte, një shikim rrallë i bregut shqiptar në gjysmën e parë të shekullit të 14-te. “Itinerarium Symonis Semeonis ab Hybernia ad Terram Sanctam” (Itinerari i Simon Fitzsimons nga Irlanda drejt Tokës Shenjte) përmban një pasuri të informacionit për çështje të ndryshme si kontrolli dhe procedurat doganore, kostumet, monedhat, materialet dhe produktet e vendeve që vizitoi dhe sigurisht aty flitet për kishat dhe vende të shenjta.
Duket se nga narrativa është e qartë se në vitin 1322, porti i Durrësit nuk ishte rikthyer plotësisht nga tërmeti i rëndë i cili kishte goditur gjysmë shekulli më parë. Popullsia origjinale e qytetit ishte zëvendësuar në një masë të caktuar nga një valë nomadësh shqiptarë nga fshatrat. Mund të konkludohet se në atë kohë, shqipja duhet të ishte gjuhë gjerësisht e folur në fushën bregdetare dhe në rajonet malore, bazuar në vëzhgimet e Simonit, kur shkruante se provinca e kishte një gjuhë të saj, pra shqipen. Megjithatë, brenda qytetit të Durrësit, ‘shqiptarët’ përmenden vetëm si kategoria e katërt, pas latinëve urbanë, grekëve dhe hebrejve, një tregues se ata ende nuk ishin shumicë. Interesant është se Simoni i referohet edhe ‘barbarëve shqiptarë’ në Dubrovnik, duke vënë në dukje: “In eadem dominantur Veneti, et ad eam confluunt Sclavi, Barbari, Paterini et alii scismatici negotiatores qui sunt in gestu, habitu et lingua Latinis in omnibus difformes” (Venecianët dominuan në (Dubrovnik) dhe Slavët, barbarët, Paterinet dhe tregtarët e tjerë frekuentojnë atë, të cilët janë krejtësisht të ndryshëm nga latinët në zakonet, veshjen dhe gjuhën).
Dhe pastaj, pasi kaluam disa ditë, kaluam nëpër qytetin e Ulqinit, që i takon mbretit të Rashkës dhe u nisëm për në Durrës, një qytet i njohur dikur dhe i fuqishëm në tokë dhe në det, nën sundimin e perandorit të grekëve, por tani në pronësi të princit të Rumelisë, vëllait të mbretit të Jeruzalemit (ky qytet) ndodhet në provincën e Shqipërisë. Kjo duhet të theksohet se Shqipëria është një provincë midis Sllovenisë dhe Rumelisë, me një gjuhë të saj, të cilën mbreti i Rashkës e ka nën pushtetin e tij. Vetë shqiptarët janë, duke përdorur ritet e grekëve dhe janë plotësisht të ngjashëm me ta në veshje dhe mënyrë. Sepse si grekët, ata rrallë herë vishen me kapuc, por më shumë një kapelë të bardhë të ulur në formë të rrafshët përpara dhe ngritur në pjesën e pasme, kështu që flokët e tyre, gjatësia dhe bukuria bien në sy.Ata janë ekstremisht krenar, mund të duken më tërheqës për sytë e shikuesve. Ndërsa sllovenët, mbajnë një kapelë të bardhë, ovale dhe rrethore, në të cilën vënë një lesh të gjatë për të rënë në sy dhe njohur më lehtë nga fshatarët dhe popullata e atyshme. Vetë qyteti është shumë i gjërë në rrethinën e mureve të tij, por i vogël dhe i pafuqishëm në ndërtesat e tij, sepse njëherë u shkatërrua nga një tërmet dhe nga ky shkatërrim, qytetarët më të pasur dhe banorët u varrosën nën banesat e tyre, dhe në të vërtetë, 24,000 njerëz raportohen të kenë vdekur. Tani është i populluar rrallë dhe ndarë në fe, zakone dhe gjuhë. Në përdorim në treg janë monedha të vogla, prej të cilave njëmbëdhjetë janë të vlefshme për një grosh venecian. Këto monedha janë në përdorim me këtë kurs në të gjithë qytetin. Kjo qytet është dyqind milje larg Dubrovnikut. Pastaj, duke përdorur erërat e favorshme, ne vazhduam në Vlorë, një kala e perandorit të grekëve, dhe në ishullin e Korfuzit, në të cilin ka një qytet të quajtur Korfuz që i përket mbretit të përmendur të Jeruzalemit, ky vend është dyqind milje larg Durrësit dhe është i banuar nga latinet, grekët, hebrejtë mashtrues dhe shqiptarët.
