Dr. VALBONA GJONI KARANXHA
Këmbët e gjarprit nuk i duken ndonjëherë, por ama dihet se ku fle. Kështu do ta filloja analizën për një reflektim që lexova tek TemA nga Juristi Sokol Hazizaj i cili sqaron qartë për “pengimin” nga ana e Presidentit për fillimin e procesit te aplikimit për institucionet e vettingut.
Ky nuk është implikim ligjor, por nje lëvizje e qartë dhe e matur politike. Presidenti e di dhe e kupton shumë mirë se cilat janë dhe se si fuksionojnë afatet ligjore, sidomos kur ato kanë të bëjnë me ndryshime në Kushtetutë dhe me krijimin e institucioneve të reja gjyqësore.
Por, problemi është se edhe Presidenti do pjesën e vet të tortës në këtë mesele. Dhe çmimi qw i intereson atij vjen mbasi reforma të rrëzohet. nese reforma nuk kalon si duhet, atij nuk i preket nje pjese e mire e pushtetit qe ka mbi gjyqesorin.
Dhe kjo i shkon per shtat edhe parise. Këta e kanë komplikuar lojën politike aq shumë sa tani për tani me reformën në drejtësi po luhet loja e kungulleshkës deri sa reforma të sabotohet krejtësisht.
Do të ishte miopi të mendosh se këta vete me vullnetin e tyre të pastër do të kalonin reformën në korrik 2017, d.m.th mbas zgjedhjeve kuvendore. Parisë nuk i intereson asnjë institucion i cili do të nxjerr klasën politike përpara drejtësisë dhe për gjykim përpara organeve gjyqsore.
Por njëanshmëria e Temës dhe lënia e fajit presidentit është aq propagandistike sa edhe që të vjen për të qeshur. Shkurt, reforma nuk po sabotohet nga Presidenti sic propagandon Tema, por nga të gjithë forcat politike të cilët po zgjedhin një mënyrë shumë efektive një metodë. Kjo metodë është ajo e zvarritjes afatgjatë deri sa të skadojnë afatet ligjore për krijimin e ketyre strukturave. Dhe në se afatet skadojnë atëherë aktet e kryera mbas skadences së afatit janë të paligjshme. Arsyeja e vërtetë do sqarohet më tej duke u interpretuar në mënyrë të pa-anshme.
Hazizaj shtron disa probleme serioze me reformën të cilat bien krejt ndesh me atë që kanë thënë, kanë kërkuar, apo kanë reklamuar Edi Rama dhe Ilir Meta, po edhe Lul Basha në korrik përmes ndeshjes së tyre – në dukje parimore – por që në fakt ishte luftë për kontroll mib sistemin e drejtësisë. Tani na del që ndryshimet kushtetuese kane – pa asnje lloj dyshimi – shtrëmbëruar kushtetuën dhe se ato duhet të modifikohen urgjentisht.
Mirëpo, publikut ju tha kjo gjë. Publikut shqiptar iu tha që “Reforma në Drejtësi ishte modeli më i plotë”, – pa i kaluar atij asnjë lloj detaji – ndërsa juristët thonë që as ekspertët që e kanë shkruar nuk e kuptojnë. Për hartimin e saj – gjasme – u ndoqën direktivat e ekspertëve nga Venecia. Ndërsa tani na del që edhe këta ekspertë e kanë bërë me nxitim, shkel e shko, dhe deputetët – të cilët janë dele partiake – e kanë votuar me nxitim. Këto ligje organike jo vetëm që janë konfliktuale por edhe të shkruara anapulla. Ky është opinioni i përgjithshëm i juristëve shqiptarë.
Kjo mund të jetë tërësisht e vërtetë. Por, po aq sa i vërtetë është fakti që këta duan t’a sabotojnë me çdo kusht. Dhe, meqënëse në reformë ishte i implikuar direkt ambasadori i SHBA atëhere, e votuan për ta sabotuar më vonë, në mënyrën më amatoreske.
Hazizaj ka shtruar disa probleme që edhe ne këtu tek Bleta Shqiptare i kemi parashikuar që në korrik e shumë kohë më parë. Dhe siç e thashë më lartë këto probleme nuk janë vetëm ligjore por edhe politike. Disa nga problemet që Hazizaj ngre janë përgjegjëse direkte për ngërçin politik. Por ne e kemi parashikuar që ky ngërç është më se i pritur. Ndryshimet konstitucionale, dhe ligjet organike do krijojnë një efekt domino, një konflikt institucional dhe si pasojë do çojnë në kolapsin e sistemit të drejtësisë apo krijimin e nje kaosi të ri.
Pa asnjë lloj dyshimi ky ishte dhe synimi i Parisë, që Reforma në Drejtësi të jetë një model i cili në se nuk do të funksionojë, do të jetë për arsyet se: Ligjet janë të amenduara në mënyre të dobët, ku hartimi i tyre është mjaft ambiguos, institucionet janë në mardhenië konfliktuale, e cila ka të bëj me konflikt interesash; juridiksioni i këtyre institucioneve është i papërcaktuar, ndarja e pushtetit dhe detyrarve sipas rolit nuk është e qartë. Këto janë pak a shumë difekte strukturore që influencojnë sistemin.
Të gjitha këto të çojnë në racionalizimin se –ashtu siç shprehet dhe vetë juristi Hazizaj – Presidenti nuk mund të shpall vendimin për hapjen e aplikimeve për komisionin e vettingut, dhe kjo është e qëllimshme ose e paqëllimshme. Në mendimin tim, hapja e procesit për aplikim në intitucionet e vetingut është një farsë tjetër nga vetë Paria, e destinuar që të dështojë pa nisur, sepse kështu paria ruan interesat e veta jetike.
