Në ditët e fundit shumëkujti i kanë bërë përshtypje deklarat që ambasadori Lu ka bërë kundër shefit të opozitës Basha. Asnjëherë ndoshta një kryediplomat amerikan nuk ka qenë kaq i ashpër duket e etiketuar një politikan shqipëtar si përgjegjës së dështimit. Po çfarë ka ndodhur realisht mes këtyre dy njerzve që dikur ishin në muaj mjalti dhe e mbështetën njëri tjetrin për të miratuar ligjin e dekriminalizimit që aq shumë e goditi shumicën në pushtet.
Arsyeja qështë një dhe vetëm një. Reforma në drejtësi. Demokratët në bestydninë e tyre besojnë se Lu është i sugjestnonuar nga kryeminisrri Rama. Basha nuk e përmend asnjëherë nominalish sherrin me të. Por nga ana tjetër vetë ambasadori duket se është i bindur se Basha nuk ka liri të plotë vendimmarrjeje, ashtu sikurse i tha në fund edhe parardhësi i tij Arvizu.
Dhe kjo i ka shtuar përplasjet.
Të cilat janë shpeshtuar sidomos gjatë muajit të fundit. Në një mesazh drejtuar të rinjve shqiptarë ambasadori amerikan do të deklaronte pas takimit Rama Basha:
“Tre herë që prej 4 majit, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian kanë ofruar propozime të arsyeshme kompromisi. Mazhoranca i ka pranuar këto propozime. Z. Basha ka gjetur gjithmonë diçka për të refuzuar…ndoshta është frika nga reforma në drejtësi që disa udhëheqës politikë nuk duan ta votojnë reformën”.
Por përplasja u bë edhe më e madhe kur Basha nuk iu përgjigj propozimit hybrid të zv sekretares së shtetit e cila erdhi në Tiranë ekkas për të gjetur consensus. Gjatë takimit bilateral, Nuland i la Bashës propozimin e fundit amerikan për kompromis duke i kërkuar: “Thuaj Po ose Jo”. Por, në vend të kësaj Partia Demokratike doli tre ditë më pas me një propozim tjetër. Pikërisht për këtë Lu ia përplasi në fytyrë: “Sot, Z. Basha tha se opozita kishte vendosur mbi tavolinë një propozim të vlefshëm. i thashë Z. Basha se propozimi i tij ishte i papranueshëm nga Shtetet e Bashkuara dhe se tregon që ka thyer zotimin e tij ditën e dielë ndaj Ambasadores Nuland».
Kur marrëveshja nuk po arrihej as ndërhyrjes së Ilir metës dhe takimit të ekspertëve ambasadori Lu kaloi çdo kufi. Ai morri pjesë në një miting të organizuar nga ambasada me simpatizantë të majtë dhe mes thirrjeve “Poshte Basha” deklaroi “Është e qartë se disa nga këta politikanë nuk duan marrëveshje. Dy javë më parë, dëgjova me zë të fortë nga Basha dhe Bylykbashi se nëse e zgjidhnim paragrafin 88, ata do ta votonin reformën që të nesërmen.
Më 9 korrik e zgjidhëm paragrafin 88. Në fund, Rama u dorëzua dhe u ofroi atyre saktësisht atë që Basha kishte kërkuar, një proces përzgjedhjeje të quajtur 6 plus 6.
Por kjo nuk mjaftonte. Tani, për herë të parë, ata thonë se për shkak të sovranitetit kombëtar, nuk mund të pranojnë që të huajt të bëjnë vlerësimet për kualifikimet e komisionerëve.
Epo kjo është e çuditshme. Më 19 maj Basha na tha ne dhe Ambasadores Vlahutin se të huajt ishin të vetmit persona që mund ta pastronin peshkun nga koka. U tha të njëjtën gjë edhe deputetëve të PE-së, Kukan dhe Fleckenstein. Bylykbashi e përfshiu këtë në mënyrë të qartë në propozimin e tij zyrtar, të shkruar, që na dërgoi. Tani papritur po ndryshojnë qëndrimin e tyre.
Përse? Njerëz të fuqishëm kanë frikë. Qytetarët po kërkojnë ndryshim. Është koha për të vendosur”.
Të njëtjat tone të forta përdori ambasadori amerikan edhe pas dështimit të së mërkurës në darkë fill pasi u duk se marrëveshja po arrihej. Në sherrin mes demokratëve dhe socialiste se kush kishte nxjerrë një kush të ri të fundit, për të prishur gjithçka Lu mori përsëri anën kundër Bashës. Ai fajësoi demokratët.“Ambasada e SHBA është e zhgënjyer që vëren se pas deklarimit të një marrëveshjeje midis qeverisë dhe opozitës, kreu i opozitës, Z. Basha ka paraqitur një kërkesë të re të papranueshme. Ky zhvillim i fundit na detyron të arrijmë në përfundimin se kjo është një përpjekje e qëllimshme nga kreu i opozitës për ta bllokuar këtë reformë. Paketa e reformës është gati dhe përmbush të gjitha standardet e Komisionit të Venecias, SHBA dhe BE. Nëse Z. Basha nuk i përmbush dot premtimet e tij, Qeveria e Shteteve të Bashkuara iu bën thirrje anëtarëve të parlamentit individualisht ta miratojnë këtë reformë më 21 korrik” – thuhej në reagimin e ambasadës së SHBA-ve.
Shumë demokartë u habitën se ky reagim qe i pari i bërë nga selia e rrugës së Elbasanit, e cila kishte heshtur dhe nuk kish thënë asnjë fjalë përgëzuese për arritjen e marëveshjes.
Pyetjet që shtroheshin ishin: A mos qe nxehur Lu se Basha dhe Meta e kishin baypassuar duke arritur vetë një marveshje më të mirë me komisionerin Han?
A po bënte ai një lojë personale për të ndihmuar Edi Ramën?
Këto pikpyetje qëndrojnë ende. Por ata që nuk besojnë në teoritë konspirative e kanë të lehtë ti përgjigjen atyre. Sipas tyre kjo nuk është një çështje personale. Sado i madh të jetë ndikimi i Lu-së, qëndrimet e tij bazë janë mbështetur nga eprorët e tij, dhe nga BE. Sipas tyre kjo është një histori larg të qenit personale, fundi ikeq apo i lumtur i së cilës do të duket pas të përfundojë epopeja stërmunduese e reformës në drejtësi.
