Nga Gentian Kaprata
Akuza më e qenësishme që i ka bërë z. Rama, asokohe kryeopozitar, z. Berisha, asokohe Kryeministër, në fushatën e zgjedhjeve vendore të vitit 2011, ka qenë përdorja e procesit të legalizimeve për të demagogjizuar elektoratin. Dhe ka pasur shumë të drejtë! Z. Berisha shpërndau ‘leje legalizimi’ në shumë zona informale. Që nga ajo kohë na vjen shprehja ‘Shaban tapia’, që etiketonte këtë lloj leje dhe përfshinte me sarkazëm emrin e drejtuesit të agjencisë që po e zbatonte këtë projekt. Procesi i legalizimeve kishte nisur prej gjashtë vjetësh dhe rezultatet ishin shumë larg pritshmërive publike. Në “përgjigje” të këtij ngërçi, qeveria Berisha sa herë afroheshin zgjedhjet i vendoste nga një arnë sistemit rregullator. Ajo ose përfshinte ndonjë grup të ri përfituesish (duke zgjatur shtrirjen e procesit apo duke zgjeruar shtrirjen territoriale), ose ulte kostot e legalizimit për familjet përfituese. Kështu vazhdoi “procesi i legalizimeve”, arnë pas arne deri në vitin 2013, ndërkohë që rezultatet ishin minimale. Po kështu edhe numri i familjeve përfituese. Dhe nuk kishte si të ndodhte ndryshe përsa kohë politikëbërësit asnjëherë nuk kuptuan se çështja nuk ka nevojë për meremetime modeli, por për ndërtimin e një modeli tërësisht të ri. Në të njëjtin kurth ra edhe qeverisja Rama. Bile, përpara se të kthehej në qeverisje, që kur premtoi “legalizime falas”. Për të vazhduar deri në pak ditë përpara zgjedhjeve vendore 2015, me miratimin e ca arnave të tjera, të cilat përfshinin një stok tjetër banesash e ndërtesash për t’u legalizuar.
Ai e shtyu deri në qershor të vitit 2014, duke u qëndruar “besnik” dy shtyllave të kulturës ‘Berisha’ të procesit të legalizimeve; zgjerimi i fushës së veprimit, dhe ulja e kostove të familjeve përfituese deri në “falas”. Z. Rama nuk i shpëtoi dot as dimensionit propagandistik, për të cilin kishte akuzuar vetë më parë kundërshtarin, duke shkuar në çdo kënd të Shqipërisë urbane për të shpërndarë ‘Lame tapitë’. Sikurse, për ekuivalencë, mund t’i quajmë lejet e legalizimit që Kryeministri po shpërndan nëpër show të tipit ‘cirku në fshat’. Me një fjalë, asgjë e re nuk erdhi as këtë qeverisje për “frontin e legalizimeve”. Dhe, nëse nuk ndërhyjmë sot, si konsekuencë logjike duhet të presim që opozita të kërkojë votën, duke premtuar se qeveria do të dhurojë edhe nga një ‘Mercedes’ apo ‘Range Rover’ për çdo familje që do të pranojë të legalizohet. Përtej shakasë, rezultati me të njëjtin model do të jetë po i njëjti. Ato familje që janë në tokë të vet, që ia kanë blerë pronarit legjitim apo e kanë marrë si tokë bujqësore, do pranojnë të dëgjojnë “humorin kinez” të Kryeministrit të radhës dhe do e marrin atë formularin me emrin e çuditshëm. Ndërsa të tjerët do presin për një pazar më të mirë në të ardhmen. Në këtë pritje, e përfshirë pa asnjë arsye, do mbetet e gjithë shoqëria shqiptare. Pritje, e cila do të vazhdojë derisa politikëbërësit të kuptojnë se me arnime të modelit nuk shkohet gjëkundi. Të kuptojnë se, nëse duan ta përmbyllin këtë proces, duhet të ndërtojnë një model më të moralshëm, në respekt për të drejtat e individit dhe më gjithëpërfshirës në përfitim.
Për ta ndërtuar këtë model të ri duhet ta nisin me ato seminaret apo workshop-et që krahasojnë ecurinë e të njëjtit proces në vende të ndryshme të rajonit, në të cilat marrin pjesë. Ato nuk bëhen kot. Bëhen për të ndarë njohuri dhe praktika. Mjafton që burokratët të kenë dëshirën për të kuptuar, dhe lehtësisht do arrijnë në përfundimin se në vendet e rajonit që kanë ecur mirë në procesin e legalizimeve, ndërtimet pa leje në shumicë dërmuese janë zhvilluar në tokën e vetë përfituesve apo tokën publike. Me një fjalë, procesi i legalizimeve në ato vende ka qenë proces vetëm legalizimi. I pashoqëruar me dy masa të tjera (shtetëzim të tokave private të zëna nga ndërtimet pa leje dhe privatizim të tyre në favor të ndërtuesit pa leje), të cilat janë jo vetëm bllokuese për procesin, por edhe të panevojshme! Dhe, nëse e bëjnë këtë ndarje, procesi real i legalizimit mbyllet në pak muaj dhe me kosto minimale. Për pjesën tjetër mund të gjejnë, shembuj të zgjidhur nga qytetarët vullnetarisht në ato zona ku shteti nuk ka pasur kontroll të plotë. Të dalin në terren e të masin, dhe më tej të kuptojnë mbi ç’baza e kanë zgjidhur qytetarët individualisht këtë problem? Do arrijnë në përfundimin e pashmangshëm se, qytetarët vullnetarisht e kanë zgjidhur sepse kanë pasur respekt për pronën private. Si atë të trashëguar, edhe atë të krijuar në kontekste joformale apo jomorale. Dhe, nëse ke respekt për vlera bazike të moralit shoqëror, vlera që kanë shoqëruar zhvillimin human prej mijëra vjetësh, mund të gjesh lehtësisht marrëveshje private të qëndrueshme.
