Nuk ishte vetëm kureshtja që e shtynte të lexonte buletinin e lajmeve perëndimore në kohët më të errëta të Shqipërisë komuniste. Ai buletin u kthye në një universitet për të, universitet që do ta ndiqte në hapat e mëtejmë të fushës së gazetarisë. “Frutet” e këtij universiteti u zbuluan në shkrimet e tij të para në gazetat e kohës, kur akoma ishte student, për të vazhduar punën aq shumë të vlerësuar tek Radio Tirana në seksionin e jashtëm.
Arben Manaj kishte një ditë me fat, një ditë që është fiksuar në mbamedjen e miliona shqiptarëve. Ishte gazetari i parë që intervistoi sekretarin Amerikan të Shtetit Xhejms Bejker gjatë vizitës së tij në Tiranë dhe vetëm pas pak kohësh do të bëhej korespodenti i parë shqiptar për një agjenci të huaj. Po cilët ishin stacionet e udhëtimit të tij në fushën e gazetarisë që do të kulmonin me BBC-në?
Z.Manaj, nëse do të thosha se njohja juaj me standardet perëndimore të gazetarisë ka nisur në fëmijërinë tuaj (në periudhën e komunizmit në Shqipëri), ky konstatim do te dukej paradoks nisur nga rrethanat e asaj kohe. Përse është e kundërta?
Lajme teNjejta
Arben Manaj: Nuk është paradoks në thelb, pasi kjo lidhet me historinë politike të familjes sime. Unë jam djali i ish-Kryetarit të Parlamentit të Shqipërisë, dhe një njeriu të lartë të qeverisë dhe pushtetit politik së asaj kohe, dhe nuk kam pikën e kompleksit për ta konfirmuar këtë fakt historik, ndryshe nga komplekset e identifikuara në raste analoge.
Babi im, për shkak të detyrës politike, kishte si një rreth mjaft i ngushtë drejtuesish të lartë të sistemit politik komunist të asaj kohe, një akses selektiv në median botërore dhe raportet e agjencive më të mëdha të lajmeve të asaj kohe, që ofronin një prurje të paimagjinueshme informacioni, për sytë dhe veshët e pjesës tjetër të Shqipërisë.
Ato quheshin “Axhenset e lajmeve” në zhargonin e kohës dhe vinin çdo mëngjes në shtëpinë time për t’i lexuar babai.
Por si çdo fëmijë kureshtar, madje me një kureshtje paksa më të madhe se zakonisht, pasi babai i lexonte dhe shkonte në punë, unë lëshohesha mbi buletin dhe lexoja gjëra që si kuptoja fillimisht, qoftë për shkak të moshës minorene, qoftë për shkak të formimit politik, dhe me pas më dukeshin shumë të çuditshme, pasi nuk i lexoje ose dëgjoje, me sakte, ne median e kohës, nëse mund te quhet media, ajo qe ekzistonte në atë kohë.
Flas për një informacion, që sot rëndom e lexon online, por të mos harrojmë se bota informative, katër dekada më parë, nuk ishte as kaq e përhapur për publikun dhe e aksesueshme për të sa ç ‘është sot, për të mos folur pastaj me për izolimin emblematik shqiptar.
Pra, ishte një informacion që merrej pasivisht dhe në retrospektive, them që kjo, ne një farë mënyre, më edukoi disa shije të tjera të të shkruarit, për shkak të formulimit perëndimor të lajmeve që prodhoheshin më së shumti në perëndim, dhe që vinin nga agjencitë më të mëdha perëndimore të lajmeve në botë.
Dhe kjo praktikë leximi i këtij materiali për mua vazhdoi do te thoja, pa ndërprerje deri ne demokraci.
Kur janë fillesat tuaja në gazetari?
Arben Manaj: Shkrimet e para të miat, janë ato në gazetën “Studenti” në 1984-85 e më pas, në gazetën “Zëri i Rinisë” dhe “Bashkimi”, që ishin organet kryesore të shtypit shqiptar të kohës, pas “Zërit te Popullit”, ku nuk kam botuar ndonjëherë, edhe për shkak se isha mjaft i ri në atë kohë, jo se nuk doja të jem i sinqerte. Por unë shkruaja për marrëdhëniet ndërkombëtare dhe politiken e jashtme, më shumë.
Z.Manaj, çfarë ndodhi pas mbarimit të Universitetit te Tiranës, ku ju keni mbaruar për Anglisht dhe Gjuhë-Letërsi?
Arben Manaj: Menjëherë pas mbarimit të Universitetit, fillova punë në RTSH, në Redaksinë e Perëndimit, në Radio Tirana, ku mbuloja zhvillimet në Shtetet e Bashkuara dhe Britaninë e madhe. Shkruanim dhe bënim analiza politike, sipas kritereve dhe propagandës së kohës, përndryshe do isha në Spaç unë dhe kushdo tjetër.
Ishte një punë mjaft e rëndësishme dhe të duhej të ishe i përgatitur dhe nuk kishte rendësi mbiemri politik, pasi ishte redaksia kryesore e propagandës për jashtë. Dikush sot ,“trim”, jo nga ata të Spaçit, shumë mirë mund të thotë edhe budallallëqeve që lëshonte Radio Tirana në atë kohe, që deri diku për kohen nuk shiheshin ashtu siç shihen sot, me të drejte. Por ajo kohë ishte.
Të shkruaje në moshën 25 vjeçare shkrime analitike për marrëdhëniet ndërkombëtare për anglo-amerikanët në atë kohë ishte sa e besueshme si vend pune, por kërkonte padyshim edhe profesionalizëm, sepse nuk bëhej fjale për muhabete kafeneje, por për analiza që kalonin në filtra editorial të jashtëzakonshëm nga gazetarë klasi, si i madhi Napoleon Roshi për shembull, që ka qenë Drejtor ne Radio Tirana.
Edhe në atë post, unë kam pasur akses në median dhe gazetat kryesore amerikane dhe britanike si Christian Science Monitor, Foreign Policy, The Times, The Guardian etj, që vinin dhe lexoheshin nga një “pool” shume i vogël gazetaresh të marrëdhënieve ndërkombëtare në RTSH, Ministrinë e Jashtme dhe Komitetin Qendror të PPSH.
Ju keni një detaj mjaft interesant në karrierën tuaj profesionale. Ju jeni i pari korrespondent shqiptar për një agjenci të huaj lajmesh në Shqipëri, me konkretisht për amerikanen “Associated Press”. Si qëlloi?
Arben Manaj: Besoj të gjithë lexuesve, u kujtohet vizita historike e Sekretarit Amerikan të Shtetit Xhejms Bejker në Tirane. Unë atë ditë kam pasur fatin të shoqëroja delegacionin amerikan nga mbërritja në Rinas e deri në largimin e tyre. Unë shoqëroja delegacionin e gazetarëve, që kishin ardhur me Zyrën e Shtypit të Departamentit Amerikan të Shtetit dhe zëdhënësen e famshme të Bejkerit , zonjën Margaret Tutwiler. Mes tyre ishte edhe një gazetare e AP,( Associated Press) me të cilën punova gjate tere asaj dite.
Madje, atë dite arrita t’i marr të parën intervistë Bejkerit, qe transmetuar në Radio Tirana, madje përpara Alfons Gurashit të TVSH, pasi munda ta kap menjëherë pasi doli nga një bisedë në hotel Dajti me drejtues të lartë të Shtetit.
Ishte një moment që ka mundur ta fiksoj në celuluid, fotografi i po kësaj Agjensie lajmesh me të cilën kam punuar mjaft ngushtë dhe profesionalisht Armando Babani një nga fotografët më të mirë shqiptar, e për mua, argumentueshëm më i miri.
Në fund të asaj dite kjo gazetare më sugjeroi të punoja për AP dhe tha se do t’i thoshte Shefes së Zyrës për Evropën në Vjenë te Associated Press, britanike Alison Smale, që u bë më vonë edhe Editorja Ekzekutive e “International Herald Tribune” , të më kontaktonte , gjë që ndodhi.
Më vonë, pas një prove dy mujore ma konfirmuan postin si Korrespondenti ose siç quhet “AP Writer” në Shqipëri, të cilën e vazhdova derisa konkurova dhe fitova për të ardhur në Londër, për të rihapur Seksionin Shqiptare të BBC në janar të vitit 1993 deri në 2011, ku u mbyll kjo redaksi, bashkë me të gjitha gjuhët e Evropës në BBC, nga qeveria e kryeministrit Cameron.
Ju keni punuar për 18 vjet si gazetar dhe prezantues i BBC në Londër, një arritje mjaft mbresëlënëse për çdo gazetar. Shume shkurt, si do e cilësonit këtë përvojë në median me prestigjioze të botes sa i përket profesionalizmit dhe besueshmërisë?
Arben Manaj: Të arrish majën e profesionalizmit në moshën 29 vjeçare në Universitetin botëror të gazetarisë dhe OKB-në e saj, si BBC-ja, do të thotë shumë dhe me bën tejet krenar pa modesti, mua dhe tërë koleget e mi të talentuar, që punuam tërë përkushtim në atë media, nga dita e parë deri në ditën e fundit të mbylljes së saj, si një gjest qeveritar, jo për Seksionin Shqip te BBC, por tërë gjuhëve të Evropës Lindore, si një veprim politik dhe strategjik i Ministrisë së Jashtme britanike, Foreign Office.
Kam kaluar tërë krizat politike dhe luftërat e fund-shekullit të kaluar dhe fillim-shekullit të ri të kombit shqiptar, që nga fillimet e vështira të demokracisë e 97-a, e deri tek lufta e Kosovës, e Maqedonisë, duke përfunduar tek proceset integruese të trevave shqiptare në rrjedhat politike dhe institucionale evropiane, procese që ende vazhdojnë me problematiken që e njohim të gjithë tashmë.
Pas mbylljes së BBC-së, punoni si korrespondent në Londër i Top-Channel prej afro 5 vitesh dhe jeni një analist i rregullt dhe disi me një qasje të veçantë nga shumë analistë shqiptare. Si është kjo eksperiencë?
Kur unë nuk isha më me BBC, isha me i “çliruar”, po them, të bëhesha pak më shumë shqiptar, edhe pse shume kolegë dhe analistë më thonë, ndoshta edhe si vërejtje, se shkruaj si gazetaret britanikë kur analizoj ngjarjet dhe zhvillimet në Shqipëri nga stili dhe trajtimi, gjë që më vjen mire kur e dëgjoj. S’ka si të jetë ndryshe deri diku, pasi kam jetuar thuajse sa gjysmën e moshës sime fizike dhe më shumë se tre çerekun e jetës profesionale në Britani dhe për mediat britanike. Bisedoi Petrit Kuçana
