Nga Petrit Kuçana
Ndërsa ndjek me shqetësim ngjarjet e fundit në kryeqytetin e shqiptarëve, më erdhi ndërmend Albert Kello, një shqiptar i mirë i lindur në Australi dhe përfaqësonte qeverinë e këtij vendi në Londër për investimet e huaja. Me një gjuhë shqipe të mrekullueshme të gërshetuar bukur me theskin korçar, tregonte sesi në kohën që i ati kishte ikur nga Korça në Australi shqiptarët atje ishin shumë të respektuar dhe rrallë e hiç bënte vaki që një shqiptar të përfundonte në burg, pasi shqiptarët e atëhershëm e kishin të konsoliduar një sistem vlerash të lakmueshëm. “Të bëje gjëja jo të mira” do të thoshte që ishte i mallkuar nga Zoti, dhe përbënte një turp dhe faqe të zeze në shoqërinë ku jetoje. Pas viteve ’90 burgjet e Australisë (si dhe të shteteve të tjera) u mbushën me shqiptarë, pasi ai sistem vlerash ishte shkatërruar dhe në vend të tyre ishte vendosur njeriu i ri i farkëtuar në komunizëm.
Sistemi i ri i vlerave është shpërthiqur kaq keq, saqë vlera ishte kthyer në antivlerë, pra e keqja serviret si e mirë, kur respektoheshin më shumë “të fortët”,” gangot” sesa le të themi tipat studiozë.
Gjatë orvatjeve të tranzicionit thuajse pak ose hiç u rikuperua sadopak nga ky sistem, madje në periudha të caktuara u konsolidua dhe në shumë raste u reklamua si vlerë e patjetërsueshme.
Mbështetja politike e “të fortëve” ka qenë modë, në një vend ku varfëria është në kulmin e saj, ku zbrazja e Shqipërisë sidomos nga të rinjtë, vazhdon sot e kësaj dite të jetë fenomen shqetësues, por më e dhimbshmja është se atje nuk ka më shpresë.
Cili nga të rinjtë në Shqipëri beson ose të paktën ka shpresë, se do të jetë i lirë të konkurojë denjësisht le të themi për një vend pune në administratë?
Cili nga të rinjtë në Shqipëri beson se rezultatet në auditoret universitare do të jenë një shtysë e mirë për një të ardhme të mirë në karrierën e tij?
Ata janë dëshmitarë të spektakleve “të të fortëve” që vrasin dhe thjesht dënohen dy vjet, që vrasin dhe vrasjen e merr përsipër shoku i tyre, pra dëshmitarë të ngjarjeve më ekstreme e deri tek të rinjtë kryeqytetas që e e dinë shumë mirë çfarë makinash përdorin, xhirimin e gomave nëpër trotuaret e Tiranës dhe policët e zverdhur që nuk guxojnë t’i ndalojnë, kafetë e tyre të preferuara, trajtimi i tyre patjetër si VIP, e pse jo edhe orët, markat çmimet e tyre, e deri tek dhuratat që ua bëjnë të dashurave të tyre…
“I zoti” është ai që “can në jetë” që s’ka rëndësi si dhe pse, por që ka makinë, ka lekë… e deri tek ata që janë pjesë e partive apo që kanë shoqëri me të fortët…
Pjesa tjetër duhet të braktisin vendin ose të pranojnë statusin si “i pazoti” e të jenë thjesht pre “ e fatit”…
Si është e mundur që asnjë familjar apo i afërm ministri, deputeti apo funksionari apo ish-funksionari shtetëror etj etj nuk është i papunë, mesatarisht i pasur… pra si gjithë të tjerët?
Si mund t’i përgjigjesh një të riu (naiv) që pyet se si është e mundur që djemtë e “të mëdhenjve” studiojnë në Oxford apo Cambridge, kur prindërve të tij u duhen të paktën 50 vjet kursim me pagën e një deputeti që të paguajnë shkollën e të birit?
Nëse do të jenë kreativë dhe do të kenë ndonjë ide sipërmarrëse, a duhet të “kujdesen” për tatimorët apo të shikojnë çdo mëngjes për ndonjë “dhuratë” poshtë makinës, për ndonjë gjobë nga ndonjë grup i mbrojtur më lart…
Rasti i fundit konsiderohet thjesht një “incident fatkeq” (i ndodhur vetëm pak metra larg ambasadës amerikane) dhe që shumëkush është i bindur që nëse kjo ngjarje… me katër të vrarë….do të kishte ndodhur në ndonjë periferi, mbase do të shihnim ndonjë film të shkurtër, me regji të thjeshtë , ku vrasësi do të shfaqej para parlamentit apo në ndonjë shoqëri të lartë, duke demonstruan pafajësinë tyre…
Më kot ngrihet pyetja po sikur deputetja të jepte dorëheqje pas vrasjes së parë…
Nuk ka asnjë kuptim shtjellimi i përgjigjes nëse i biri i deputetes ishte apo jo në kërkim… nëse policia e dinte se ishte kontingjent i krimit, nëse doli padashje emri i tij në Lazarat.
Krejt të papërfillshme janë këto për të rinjtë në Shqipëri, pasi ata janë dëshmitarë të atyre që ndodhin dhe nuk ka opinionit të pavarur, (apo shumë të pavarur) që ua mbush mendjen, që bie fjala duhet të kihet kujdes me lokalet e natës, se fajet i kanë edhe të tjerët, e deri tek ata që thonë se faji është kolektiv. Sociologët e kanë të lehtë të argumentojnë shtimin marramendës të numrin të përdoruesve të drogës në “Shqipëri”. Thjesht është kthyer në modë.. .
Vërtet se ke provuar ndonjëherë?, mbetet pyetja normale e adoleshenteve të gatshëm për tu bërë shok me të fortët pra pjesë e kontingjentit të krimit… të paktën të mos shikojë dorën e rrudhur të prindit (ndonjëherë të papunë për shkak të rotacionit reformave etj etj…) që i jep ndonjë lek xhepi…
Në shoqërinë shqiptare fatkeqësisht këta të fortë prej vite e vitesh janë kthyer në model, shembull, që reflektohet në shumë aspekte të jetës, e madje importohet edhe në emigracion…
Të të berit i pasur për një kohë të shkurtër mbetet devizë e një pjesë të rinisë që detyrohen të braktisin mëmëdheun…
Në shoqërinë shqiptare kanë gëluar vit pas viti këta të fortët… këto “modelet” që pse jo i gjen të ulur edhe në ulëset e ngrohta të Kuvendit të Shqipërisë, madje bëjnë edhe show tipike adoleshent-eske. Imagjinoni çfarë mesazhi japin këto modele në ndeshjet me grushta në parlament, që kurrsesi nuk duhet të gjykohen për “gabimet “ e adoleshencës apo kur ndonjëri fitoren e tij si deputet, ja dedikon vëllait të burgosur…. etj etj. Ra kjo vrasje dhe u pamë?
Cili i ri në Shqipëri ka shpresë të konkurojë me aftësitë e tij, po nuk pati një mik me post të lartë, apo që nuk është i inkuadruar në një parti politike, kur shikon bie fjala, mjafton të jesh në një parti dhe nga bankat e auditorit bëhesh direkt zv-ministër… e deri tek postet e tjera në administratën publike. A ka shpresë të ndryshojë diçka në këtë sistem vlerash të retushuar kaq keq në shoqërinë shqiptare që pas viteve ’30?
Deri kur kjo paudhësi?
A duhet të fillojë nga parlamenti, nga përfaqësuesit e klasës politike, apo të vazhdojmë të ankohemi për brezin e ri, se sistemi i vlerave po vazhdon të mbetet në një kohezion gati krejt amorf .
