Daut Dauti
Kohëve të fundit, Bajrami për mua nuk është vetëm festë dhe vetëm fetare. Ai, si gjithmonë, vjen dy herë në vit për të ma kujtuar fëmijërinë. Atëherë, në mesin e fëmijëve të lagjës sime, nuk kishte festë më të madhe. Dikur, për shkak të zhvillimit të teknologjisë, kryesisht pas ardhjes së televizorit, Viti i Ri ia mori anën Bajramit. Ekzistonin edhe festa tjera, si psh 1 dhe 25 Maji, 29 Nëntori e disa festa tjera të kësaj natyre por ato nuk ishin për shtëpi, familje, farefis e shokë. Ishin të shtetit dhe festoheshin në shkollë, në rrugë ose nëpër fusha e male. Dhe si të tilla, pasi që nuk sillnin atmosferë në shtëpi e familje, nuk i bënim shumë hesapë. Prandaj, kurrë nuk ia uronim njeri tjetrit këto festa dhe nuk kishim zhvilluar ndonjë ndjenjë për to.
Festa e Bajramit sillte një ‘elektrizim’ te ne fëmijët pasi që jeta jonë gjatë dy – tri ditëve ndryshonte shumë për të mirë. Prindërit na blenin tesha të reja kurse sofra pasurohej në mënyrë tejet lakmuese. I veshja rrobat më të mira që kisha dhe kjo gjë më ka mbetur shprehi të cilën e praktikoj edhe sot. Ushqimet tona të preferuara, siç ishte mishi dhe ambëlsirat, të cilat i hanim rrallë, gjatë Bajramit ngopeshim me to. Edhe sot i shoh lëvizjet e babës që i bënte një ditë para Bajramit. Shkonte e vinte disa herë nga dyqanet dhe pazari për të sjellur në shtëpi gjërat që nëna do t’i gatuante të nesërmen por disa edhe atë ditë. Në të dy duart baba mbante ato shportat në formë rjete të endura nga fijet e plastikës të cilat i quanim ‘mrezha’. Shtëpia mbushej edhe me aroma të gjellërave të shijshme. Një atmosferë gëzimi e kaplonte shtëpinë tonë, lagjen dhe tërë qytetin.
Atë ditë, unë shkoja te berberi për t’i qethur flokët se herave tjera këtë punë e bënte baba im. E shtronte një qarshaf në mes të dhomës dhe, përkundër dëshirës sime, më ulte në një nga sandalitë që rrinin nën një tavolinë të vjetër, anash kredenacit. Pastaj, i merrte një palë gërshërë, të vetmet që kishim në shtëpi, me të cilat behshin të gjitha prerjet tjera në shtofra, letër apo penjë të ndryshëm dhe me to i hynte sipërfaqës së kokës sime pa ndonjë zanatë e as përkushtim. Me kokë ulur dhe zemër të thyer e shikoja rënien e duqave të flokëve mbi trup e prehër dhe e paramendoja veten se si do të dukem në pasqyrë. Kur dëgjoja fjalët e tij ‘eh tash je mirë’ e dija se qethja kishte përfundnduar. Nuk behësha shumë merak pasi që edhe fëmijët tjerë, moshatarë të mi, i nënshtroheshin kësaj qethjeje si unë. Në fund të fundit të gjithë dukeshim njësoj edhepse mundoheshim ta shpotsnim njëri tjetrin se cili përngjante më shumë se tjetri në dele apo dhi të qethura në pranverë.
Berberi e mbante veten për turk dhe me këtë gjuhë fliste me tre a katër vizitorët e tij të përditshëm. Kur hynte ndonjë malësor me pamje të egër, nga ata me plis dhe të parruar me javë e të paqethur me muaj, ata qoheshin në këmbë për t’i bërë vend në një bankë ku uleshin vazhdimisht, dhe njëkohësisht, e ndërronin gjuhën dhe ia krisnin muhabetit shqip. Kur më vinte mua radha, berberi nuk më pyeste fare për mënyrën e qethjes. Dihej stili: ‘tarzanski’. Një qirak i tij ma vendoste në qafë një lloj postave të bardhë derisa berberi i vringëllonte gërshërët në ajër. Më mbusheshin sytë me lotë nga flokët që mi shkulte me gërshërët e topitura. Ama, për të më qethur, më qethte mirë. Në fund, berberi ma jepte nje shuplake në qafë dhe në shenjë të përfundimit të punës së tij, thoshte:’me shnet’. Ngritesha në këmbë, dhe derisa qiraku mi shkundte qimet nga qafa e trupi me një fshisë të vogël por të vrazhdtë, e shikoja vetën në pasyrë dhe dilja jashtë i gëzuar.
Bajramit nuk i gëzohesha vetëm pse qethesha te berberi. Një gëzim tjetër ishin paratë që i merrnim nga të moshuarit të cilëve ua uronim këtë festë. Në një mënyrë ne e dinim se kush dhe sa para do të na jepte pasi që ‘gjymertësinë’ e tyre e mbanim mend nga Bajrami i kaluar. Paratë që merrnim ishin metelikë që ne u thoshim ‘banka’. Banknotat kishin vlerë të madhe dhe nuk na jepte kush nga to. Merrnin nga 5 apo 2 banka që në realitet ishin 50 apo 20 dinarë. Dikush na jepte edhe metelikë të bardhë që ishin para (njësi më e vogël se dinari) dhe nuk kishin ndonjë vlerë. Me 5 banka apo 50 dinarë te ‘gorani’ i lagjes sonë mund të blihej një akullore.
Pas dite, kur më nuk vinin mysafir dhe kur shterrej mundësia e marrjes së parave, ne fëmijët mblidheshim te ura e lagjes ku vinte rruga kryesore nga qendra e qytetit. Aty, në cep të qytetit përfundonte kalldërmi dhe matanë urës fillonte një rrugë makadami. Te parmakët e urës e nxjerrnim thesarin nga xhepat dhe ia tregonim vlerën njëri tjetrit. Disa edhe luanin lojën ‘turra – jaz’ dhe varësisht nga fati, e shtonin apo edhe zvoglonin shumën e parave që kishin para lojës. Atë ditë ia uronim Bajramin njëri tjetrit dhe shfrytëzonim rastin që të pajtoheshim edhe me ata që ishim hidhëruar për ndonjë arsye. Bëheshim shokë edhe me ata që i kishim ‘tullusuma’.
Terri dhe uria na detyronte të ktheheshim në shtëpi. Për darkë, por shpesh edhe për të nesërmen, hanim ushqimin që kishte tepruar nga dreka e Bajramit. Nuk kishte dert se edhe mbetja ishte e mirë. Pas darke, kur shkoja për të fjetur, i shikoja rrobat e reja dhe i numëroja paratë edhe një herë. Nga disa herë i merrja nëpër dorë metelikët duke e kujtuar se kush ishte ai që ma kishte dhënë këtë apo atë ‘bankë’. Në heshtje, para gjumit, mundohesha ta gjeja arsyen pse të gjitha ditët nuk ishin si dita e Bajramit? Pse nuk hanim ushqim të mirë, pse nuk kishim para dhe gëzim çdo ditë, sikur për Ditën e Bajramit?
Lagja ime dhe njerëzit e saj, nga atëherë, kanë pësuar shumë ndryshime. Shpresoj që ndjenjën e gëzimit ta kenë ruajtur së paku për këto dy-tri ditë.
