Nga Daut Dauti
Në fund të prillit të vitit 1999, diku pas një muaji nga fillimi i bombardimeve të NATO-s ndaj caqeve ushtarake serbe, majtistët britanikë të mbledhur rreth revistës ‘New Left Review’ dhe të udhëhequr nga Tariq Ali dhe më parë edhe nga Christopher Hitchens, organizuan një debat në lidhje me bombardimet ku temë kryesore ishte Kosova.
Në këtë debat morën pjesë Jeremy Harding (The London Review of Books), Richard Gott (Committee Against War in the Balkans), Henry Porter (The Guardian), Mark Almond (Oriel College – Oxford), Robin Blackburn (New Left Review), Chris Harman (Socialist Workers Party), Peter Gowan (historian) dhe disa të tjerë e në mesin e tyre edhe serbë. Për të paraqitur pikpamjen e shqiptarëve të Kosovës ishim ftuar unë, Isuf Berisha dhe Bejtullah Destani.
Tariq Ali, edhepse majtist dhe anti amerikan, ishte nga të rrallët që përkrahte bombardimet (por me rezerva) pasi që ato mbronin shqiptarët e shtypur. Baza e diskutimit të tij ishte deklarimi i Slavoj Zhizhekut:’Si majtist, unë them se po hudhen pak bomba dhe ato janë të vonuara në kohë’.
Shumica e majtistëve e kundërshtonin bombadrimin pasi që atyre po u shkatërrohej ajo pak Jugosllavi socialiste që kishte mbetur në duart e Millosheviqit. Fjalimet, të përmbldhura nga një fjali ishin:’ Federata jugosllave nuk është dashur të shkatërrohet dhe shkatërrimi po bëhej nga Fondi Monetar Ndërkombëtar… Sllovenia u nda për shkak që këtë e përkrahën gjermanët të cilët e korroptuan kryeministrin britanik John Major që ai ta njihte këtë fakt si të kryer…. Tito bëri gabim të madh ndaj Kosovës … Shqiptarët e Kosovës në Jugosllavi trajtoheshin sikur irlandëzët nga Britania e Madhe… dhe asnjë fuqi evropiane nuk u doli shqiptarëve në mbrojtje, etj.’.
Me fjalë tjera, nuk ishin të gjithë majtistët kundër të drejtave që kërkonin shqiptarët por numri i tyre ishte tejet i vogël. Duhet theksuar se aktivistët e ‘Socialist Workers Party’, e cila në fakt është parti komuniste, i ka përkrahur shqiptarët deri në ditën kur filluan bombardimet kundër Serbisë. Nga ajo ditë këta ‘socialistë’ u rreshtuan me serbët dhe protestuan pa ndërpre me majtistët tjerë para 10 Downing Street deri në ditën e fundit të bombardimeve. Majtstët në Londër organizuan edhe një demonstratë të madhe kunër intervenimit ushtarak në ‘Jugosllavi’.
Sipas shënimeve stenografike të debatit unë paskam thënë që ‘politika e SHBA-ve në fillim të konfliktit jugosllav ka qenë e gabuar pasi që ajo mbronte ekzistencën e federatës dhe refuzonte njohjen e republikave që kishin shpallur pavarësinë… Bashkësia ndërkombetarë (me siguri i kam pasë parasyshë SHBA-të dhe Evropën) kanë bërë një gabim të madh në Dejton pasi që nuk e konsideruan problemin e Kosovës për shqyrtim … Dejtoni ka qenë koha kur është dashtë të bombardohej Serbia … Bombardimi i sotshëm është i vonuar… Politika e rezistencës paqësore të shqiptarëve është shikuar si një shaka nga bota … Kosova u bë faktor gjeopolitk vetëm pas lajmërimit të UÇK-së … Shumica e shqiptarëve duan pavarësi dhe kjo nuk ka të bëjë me Shqipëri të Madhe … OSBE dhe bashkësia ndërkombëtare [deri në fillim e bombardimeve] qëndronin duarkryq dhe shikonin vrasjen, dhunimin, plaqkitjen dhe djegëjen e Kosovës… Tashti kur kanë filluar bombardimet, ato duhet të vazhdojnë deri sa serbët dhe Millosheviqi ta kuptojnë porosinë’.
Tariq Ali duke e përmbledhur debatin shprehu vërejtjen e tij për SHBA-të se ‘ato do ta lënin punën në gjysmë pasi që nuk do ta përkrahnin deri në fund vullnetin e shqiptarëve për vetvendosje. Sipas tij, përkrahësit (pa rezervë) të bombardimeve po e bëin këtë gjë për shkak të fajësisë që ndjenin për Srebrenicën dhe se bombardimi po bëhej për arsye të imponimit të një NATO-je të re në Evropë’. Poashtu, sipas tij ‘vetëm disa nga debatuesit folën për gjendjen e tanishme kurse shumica tentuan që të mohojnë vrasjet masive dhe vuajtjet e shqiptarëve. Ata që flolën kundër intervenimit nuk kishin brenga për popullin e rajonit. Në audiencë kishte numër të madh të grave që kanë mund të kontribuojnë në debat, siç ishte Ursula Owen nga ‘Index on Censorship’ dhe Sally Alexander (historiane), por ato heshtën. Mungoi një koncenzus i gjërë i cili e diskualifikoi nocionin e regjimit të Millosheviqit për ta shpallur fashist dhe gjenocidial’.
Me fjalë tjera, sikur të pyeteshin majtistët britanikë, federata jugosllave do të ishte ende në funksion. Mendimi për Jugosllavinë në Britani të Madhe nuk ka qenë më ndryshe as në mesin e konzervativëve të cilët e kanë mbrojtur Jugosllavinë duke dashur ta shpëtojnë Serbinë edhe gjatë luftës në Kroaci dhe Bosnjë e Hercegovinë. Për fatin e shqiptarëve dhe paqen në Ballkan duhet falënderuar vetëm një njeri – Toni Blerin. Me ardhjen në pushtet (1997) Toni Bler i vendosi në një kënd të parëndësishëm të gjithë këta majstista e djathista si falltorë e sehirbazë të parëndësishëm.
