“Toka e Shenjtë” ne ditët e sotme i referohet Izraelit, Territoreve Palestineze , dhe nga disa përkufizime të tjera, zonat pranë tyre. Kjo pjesë e botës është me rëndësi të madhe fetare për Krishterimin, Judaizmin dhe Islamin. Ne do të hedhim një vështrim në shtatë zbulimet e mahnitshme arkeologjike të bëra në këtë rajon, ku disa prej tyre janë zbuluar në kohët e fundit. Zbulimet datojnë qysh nga Epoka e Hershme e Bronzit (më shumë se 4000 vjet më parë) deri në Epokën e Perandorisë Bizantine e cila kishte zotëruar Tokën e Shenjtë, rreth 1500 vjet më parë.
Ketef Hinnom – Fletushkat e Argjendit
Në vitin 1979 dy mini fletushkat të argjendit (në të vërtetë hajmalitë të antikitet), u zbuluan në Ketef Hinomit, një vend arkeologjik që tani ka qenë i inkorporuar në Menachem, Qendrën e Trashëgimisë në Jeruzalem. Datuar rreth 2600 vjet më parë ato janë shkruar në paleo-hebraishten dhe përmbajnë pasazhet më të vjetra biblike që mbijetuan deri në ditët e sotme, pjesë e një bekim meshtarë të gjetur në Librin Numrat 6: 24-26. Hajmelitë thonë se Zoti është më i fortë se sa e keqia dhe një “kërcënimin i së keqes.” Hulumtuesit mendojnë se hajmalitë do t’i kishin ofruar mbrojtje për ata që i kishin veshur ato.
Khirbet Qeiyafa
Khirbet Qeiyafa lulëzoi pothuajse 3000 vjet më parë dhe ndodhet rreth 30 kilometra në jugperëndim të Jeruzalemit. Një vendbanim me një mur sallë i mbrojtur me dy porta me një sipërfaqe prej 2,3 hektar , dhe disa studiues thonë se është qyteti biblik i Shaarimit. Vendi gjithashtu mund të ketë luajtur një rol të rëndësishëm gjatë periudhë së Izraelit “Mbretërisë së Bashkuar”, në korrik të vitit 2013, studiuesit njoftuan se kishin identifikuar një strukturë më shumë se 1000 metra katror në madhësi, si një pallat i ngjajshëm që mund të ketë qenë përdorur nga vetë mbreti David.
Në vitin 2013, shkencëtarët raportuan për zbulimin e një masivi guror muranë nën ujërat e Detit të Galilesë. Të ngritur 10 metra mbi nivelin e detit struktura ka një diametër prej 70 metrave sa dy herë madhësia e rrethit të jashtme të Stonehenge. Është vlerësuar që guret peshojnë rreth 60.000 ton, më të rënda se shumica luftanijeve moderne-ditore. Hulumtuesit mendojnë se kjo mund të jetë më shumë se 4.000 vjet e vjetër, që daton në një kohë kur nivelet e ujit të detit ishin më të ulëta dhe një qytet i quajtur “Bet Yerah” ose “Khirbet Kerak” i cili qëndronte një milje në jug të strukturës.
Varka e Detit të Galilesë
Në vitin 1986 dy arkeologë amatorë, duke eksploruar në bregdetin e Detit të Galilesë në një kohë kur niveli i ujit ishte i ulët, gjetën mbetjët e skeletit të një varkë të vogël prej druri varrosur në sediment. Arkeologët profesionale shpejtuan të gërmojn duke e gjetur atë, ajo daton rreth 2000 vjet më parë. Kjo datë ka çuar disa për t’iu referuar skeletit si “Varka e Jezusit,” edhe pse nuk ka dëshmi se Jezusi apo apostujt e tij të kenë përdorur këtë Varkë. Kohët e fundit arkeologët zbuluan një qytet që daton më shumë se 2000 vjet që ishte i vendosur në bregdetin ku është gjetur varka.
Pergamenat e Detit të Vdekur
Një bari i ri me emrin Muhammed Edh-Dhib ishte ai pari që kishte zbuluar e Pergamenat e Detit të Vdekur në vitin 1946 apo 1947 pranë vendit të Kumranit, në atë që është tani Bregu Perëndimor. Gjatë dekadës së ardhshme, shkencëtarët dhe beduinet do të zbulonin më shumë se 900 dorëshkrime të vendosura në 11 shpella. Ato përfshijnë vepra kanonike nga Bibla hebraike, duke përfshirë Zanafillën, Eksodin, Isaia, Mbretërve dhe Ligji i Përtërirë. Ato gjithashtu përfshijnë kalendarët, himne, lavde, (jo-kanonik) veprat biblike apokrife dhe rregullat e komunitetit. Një Pergamenat është bërë nga bakri dhe përshkruan vend ndodhjen e thesarit të varrosur. Tekstet datojnë afërsisht ndërmjet vitit 200 para Krishtit, deri gati në vitin 70 pas Krishtit kur romakët shtypën një revoltë në Jeruzalem dhe më pas Kumrani ishte braktisur. Autorësia e fletushkave është një burim debati. Një teori e popullarizuar në mesin e dijetarëve është se një sekt eremitësh i quajtur edhe Essenes ka jetuar në Kumran, dhe ka shkruar dhe mbledhur tekstet.
Kalaja Masada
E identifikuar së pari në vitin 1838, kalaja Masada në majën e shkëmbit ndodhet në Izrael në afërsi të Detit të Vdekur dhe ishte një vend-qëndrim i fundit gjatë një kryengritje kundër romakëve. Një ekip i udhëhequr nga arkeologu Yigael Yadin kishte kryer gërmime intensive atje në vitet 1960. Kërkimet zbuluan që mbreti Herod (74 BC- 4 BC) i kishte ndërtuar dy pallate me ndërtesa mbështetëse të rrethuar nga një mur, gati një milje të gjatë, me 27 kulla. Vendi do të fitojë famën e saj më të madhe, kur, pas një rebelimi kundër Romakëve ajo u shtyp në vitin 70 pas Krishtit, një grup i quajtur fanatikët pushtuan kështjellën me 960 njerëz dhe u përpoqën të mbajnë atë kundër një ushtrie romake prej rreth 9000 ushtarve. Në vitin 73 pas Krishtit, romakët me sukses ndërtuan një pajisje për t’u ngjitur deri në mur, dhe mbrojtësit e mbetur vendosen duke vrarë njeri tjetrin duke mos u dorëzuar në duart e romakëve.
Harta Madaba
E zbuluar në një kishë në Madaba, Jordani, në vitin 1884, Harta Madaba është harta më e vjetër e mbijetuar me përshkrimin kartografik të Tokës së Shenjtë. Krijuar në formën e një mozaiku që daton diku midis viteve 560-565 pas Krishtit dhe fillimisht tregon një zonë që shtrihej nga Siria jugore deri në Egjiptin qendrore. Deri në kohën që ajo u zbulua pjesa dërrmuese e hartës ishte shkatërruar tashmë, megjithatë mbetjet e saj përfshijnë një përshkrim të detajuar të Jeruzalemit. “Pamjet e Syri të zogut tregon një qytet të rrethuar me mure ovale në formë ku në qendër të hartës ndodhën gjashtë porta dhe njëzet e një kulla, rrugëkalime me kolonada (arkitekturë klasike) kryesore … dhe tridhjetë e gjashtë ndërtesa të tjerë të identifikueshme si ndërtesa publike , kisha dhe manastire,” shkruan Jerome Mandel në një artikull të botuar në librin “Tregti, Udhëtim dhe Eksplorim në mesjetë: një Encyclopedi” (Routledge, 2000). Në atë kohë ishte krijuar Perandoria Bizantine e cila sundonte Tokën e Shenjtë.
