“WORLD OIL” – Mos e nënvlerësoni Shqipërinë

Konkurrenca për mundësi sipërmarrje të reja do të vazhdojë të rritet dhe shumë kompani kërkojnë mes ndryshimeve politike dhe ekonomike që ndodhin në të gjithë botën. Kompanitë, për këtë arsye, duhet të menaxhuar portofolet e tyre dhe të rregullojë kriteret d shqyrtimit për të zbutur rreziqet që lidhen me këto ndryshime. Për disa kompani, kjo do të thotë të zhvishen nga asetet në vende që janë konsideruar dikur bazë për bizneset e tyre. Për të tjerat, kjo mund të thotë hyrje në vendet ku dikur ishin “persona non grata”, por që tani ofrojnë siguri të pranueshme për biznes.
Një vend i tillë që ka të ngjarë të fitojë vëmendje shtesë nga industria është Shqipëria. Mund të duket e papritur që ky vend relativisht i panjohur zotëron fushën më të madhe naftëmbajtëse në të gjithë Evropën, dhe ka të ngjarë edhe fushën më të madhe të gazit në kontinent. Ky fakt jep një pasqyrë të mirë se pse një vend që është i njohur më mirë për të kaluarën komuniste, duhet të meritojnë vëmendje më të madhe në 2017.
Shqipëria doli nga hija e komunizmit në vitin 1991, mes një kolapsi ekonomik dhe trazirash sociale pas vdekjes së diktatorit Enver Hoxha, i cili sundoi për katër dekada. Sipas fshehtësisë së hekurt të këtij shteti komunist, bota kishte shumë pak njohuri për potencialin e fushave të naftës së vendit. Edhe sot, raportet origjinale, së bashku me diagramet dhe hartat e mbetura nga ajo periudhë, nuk sigurojë informacion të mjaftueshëm në potencialin e vërtetë të hidrokarbureve në Shqipëri.
Të dhënat jo të plota nuk janë vetëm rezultat i teknologjisë në dispozicion në atë epokë, ato gjithashtu pasqyrojnë edhe praktikat e ndjekura nga regjimi mbi inxhinierët e gjeologët shqiptarë. Inxhinierët nën sundimin e Hoxhës që hasnin në burime të thata gjatë shpimit, përfundonin me dënime me burg. Dënimin e provuan edhe disa nga gjeologët më të respektuar të vendit, jeta e të cilëve përfundoi në burgjet komuniste, sepse u akuzuan për mosgjetjen e një numri të mjaftueshëm burimesh nafte.
Shqipëria shtrihet në një rajon aktiv nga ana tektonike me komplekse të ndërlikuara gjeologjike. Këto procese gjeologjike krijuan malet madhështore që ekzistojnë në të gjithë Ballkanin. Gjatë këtyre zhvendosjeve, u krijuan edhe mjaft nga fushat e naftës. Duke përdorur harta të sipërfaqes dhe pak studim, u zbuluan 10 fusha naftëmbajtëse nën sundimin e Hoxhës mes viteve 1960 dhe 1980. Por pa e kuptuar historinë shqiptare, duket e pabesueshme që ky vend, i cili mban fushën më të madhe të naftës dhe gazit të Evropës, ka mbetur në këtë gjendje. Kjo, megjithatë, ka të ngjarë të ndryshojë së shpejti!
Tirana, kryeqyteti i modernizuar prin në çarjen e izolimit të vendit. Por një vizitë në fushat e naftës tregon se puna në shumë të tilla mbështetet ende te pajisjet kineze apo ruse, në pompa dhe objekte që janë vënë në përdorim më shumë se 50 vjet më parë.
Qeveria shqiptare ka ndërmarrë hapa për të ndihmuar në tërheqjen e investimeve të kompanive ndërkombëtare. Përpjekjet e tilla rezultuan që Shqipëria të bëhej anëtare e NATO-s në vitin 2009 dhe vend kandidat i BE-së në vitin 2014. Përpjekjet vazhdojnë. Nën sytë vigjilentë të ambasadorëve të SHBA-së dhe BE-së, parlamenti shqiptar votoi unanimisht për të institucionalizuar reformën gjyqësore.
Sot, 8 kompani kanë 18 marrëveshje për të operuar në sektorin e naftës në tokë dhe në det. Investimet e reja kanë rezultuar në një trefishim të prodhimit të naftës nga 0.42 milion ton në vitin 2004 në rreth 1,3 milion ton deri në fund të vitit 2015. Aktivitetet e kërkimit po rriten rritur në mënyrë të konsiderueshme, në tokë dhe në det të hapur, pasi operatorët shfrytëzojnë programe moderne. Shell Oil mbetet e vetmja kompani e madhe që vepron në Shqipëri dhe ka shpenzuar më shumë se 200 milion dollarë për zbulime burimesh nafte në zonën e Shpiragut.
Qeveria ndërkaq mund të bëjë më shumë për të motivuar kompanitë për të investuar në teknologjinë e nevojshme, për të përcaktuar potencialin e vërtetë të hidrokarbureve të vendit. Ashtu siç ka miratuar reformën e sistemit gjyqësor, qeveria mund të reformojë edhe politikën e saj të energjisë dhe të fusë zbatimin e marrëveshjeve tradicionale të ndarjes së fitimit bazuar në prodhimin. Kjo do t’i siguronte qeverinë të ardhura të garantuara nga i gjithë prodhimi dhe do të nxiste operatorët për të bërë investime kapitale.
Ndoshta, me pak më shumë kohë dhe mbështetje, industria mund të kushtojnë vëmendjen dhe investimet e nevojshme për të parë se çfarë shtrihet me të vërtetë nën bukurinë e peizazhit të Shqipërisë.